szwedzkiereminiscencje

Vademecum – przedostatnie!

In Szwecja on 5 Październik 2013 at 16:36

motoglider

Tipspromenad

Szwedzi w kazdym wieku kochaja rozmaite gry, totolotka, bingo, zdrapki i konkursy. W dodatku na weekend mozna znalezc krzyzówki o róznym stopniu trudnosci, sudoku oraz gre „w osiem pytan”, sprawdzajaca wiedze typu krzyzówkowego. Ale najbardziej kochaja – niezaleznie od wieku – tipspromenad, która laczy spacer na swiezym powietrzu (promenad) z konkursem. Polega to na tym, ze na starcie rekwiruje sie formularz z kratkami oraz olówek. Kratki maja trzy naglówki: „1”, „X” i „2” – takie same jak Szwecja dluga i szeroka. Nastepnie maszeruje sie we wskazanym kierunku, zeby na krzaku znajdowac kolejne, ponumerowane, stacje. Stacja to kartka papieru przyczepiona do krzaka, a na kartce pytanie wraz z trzema alternatywnymi odpowiedziami. Decydujemy, która odpowiedz wydaje nam sie prawidlowa i stawiamy krzyzk w odpowiedniej kratce. Takich stacji nie ma za wiele, zazwyczaj do dziesieciu. Trasa spaceru nie jest dluga – w sam raz na przechadzke wielopokoleniowej rodziny. Na stacji koncowej zdajemy wypozyczony olówek oraz nasz wypelniony formularz. Zazwyczaj wczesniej musimy jeszcze odpowiedziec na pytanie rozstrzygajace: ile fasolek znajduje sie w sloiku? Szczesliwy wygrany zazwyczaj otrzymuje symboliczna nagrode po zakonczeniu konkursu – ale w tym wszystkim chodzi raczej o wspólna zabawe na swiezym powietrzu.

kurorten

Demokracja-egalitaryzm-otwartosc

To nie sa synonimy, ale w Szwecji trudno okreslic, gdzie sie jedno konczy a drugie zaczyna. Nazywam to zjawisko „demokracja stosowana”. Otwartosc demonstruje offentlighetsprincip, zasada jawnosci, czyli po polsku ustawa o iformacji publicznej. Daje ona kazdemu obywatelowi prawo dostepu do dokumentów publicznych, które nie sa objete klauzula tajemnicy sluzbowej. Ze spisem katalogów w komputerze urzednika wlacznie! Wszystko po to, zeby obywatele mieli wglad w prace i kontrole nad dzialalnosci urzedów. Daje to wynik w postaci zmierzania urzed do przezroczystosci (transparency) dzialan, a dziennikarzom material do „sledztwa”, gdy trafia na slad nieprawidlowosci. Opinia publiczna bywa autentycznie oburzona, gdy odkryje nieprawidlowosci zamówien publicznych, korupcje, prywate czy inne naduzycia.

Zreszta otwartosc widac golym okiem: w domach dobudowuje sie cale przeszklone altany, a okna sa duze i niczym nie zasloniete. Stoja w nich (albo wisza) co prawda lampy i rosliny doniczkowe, ale nie stosuje sie ani zaslon, ani firanek. Ludzie nie chca mieszkac w zamknietych osiedlach, nazwiska lokatorów figuruja na skrzynkach na listy, a poza tym dane kazdego mozna znalezc w wielu miejscach na Internecie. Ba, istnieje nawet strona, na której mozna sprawdzic zarobki swojego sasiada.

landing

Co do równosci czyli egalitaryzmu to stosuje sie go po pierwsze w opisie dzialalnosci instytucji, organizacji czy miejsc pracy. Teraz wiekszosc ogloszen i reklam stosuje ludzi róznych ras i wyznan, co jednak niekoniecznie odzwierciedla rzeczywisty. Po drugie stosowany jest – w co pewnie trudno uwierzyc – w praktyce. Czyli nie ma znajomosci przy zalatwianiu spraw urzedowych i nie ma co powolywac sie na wujka ministra. Z przerazeniem czytam o polskich parlamentarzystach, którzy nie przestrzegaja przepisów ruchu drogowego. Tutaj by od razu stracili wyborców. Tak jak prace przywódcy socjaldemokratów stracila pani Mona Sahlin – a z nia mozliwosci zostania pierwszym premierem-kobieta. Za skorzystanie ze sluzbowej karty i zaplacenie nia za paczke pieluch dla dziecka oraz czekolade Toblerone. Oczywiscie mial pewnie wplyw fakt, ze byla szefem partii deklarujacej równosc spoleczna.

Rozmawialam tez kiedys z polskim lekarzem, który lata temu rozwazal kariere w Szwecji. Zrezygnowal, gdyz byla konkurencja i nie podobal mu sie fakt, ze zostal potraktowany na równi z kandydatami z krajów arabskich. Polakom trudno jest zaakceptowac fakt, ze obcokrajowiec jest w Szwecji obcokrajowcem – i bialy Europejczyk nie jest formalnie lepiej traktowany. Podobnie zreszta kobiety – bo choc równouprawnienie plci nie osiagnelo poziomu ze Stanów, gdzie kolega z pracy nakazuje kobiecie noszenie ciezkich skrzynek z odczynnikami (przypadek mojej kolezanki), ale zazwyczaj Szwed pierwszy forsuje drzwi, wkladajac przy okazji kobiecie lokiec w dolek. Z drugiej strony kobiety szwedzkie to bynajmniej nie lebiody i wiele z nich pracuje jako kierowca wielkiej ciezarówki czy autobusu.

zielone-motywy

Demokracja realizuje sie w autentycznym zaangazowaniu obywateli w polityke lokalna. Z przyjemnoscia obserwuje walke o dobro swojej dzielnicy czy okolicy, prowadzone w sposób parlamentarny, choc burzliwy. Na przyklad takie wysypisko smieci – lokalna gazeta roila sie od ogloszen drobnych i wiekszych przedsiebiorstw oraz inicjatyw obywatelskich, które przed terminem publicznej dyskusji nawolywaly do zajecia takiego a nie innego stanowiska. Mlodziez wdraza sie do polityki zupelnie naturalnie – na dorocznym festiwalu Peace and Love w Borlänge mlodziezowe przybudówki partii politycznych, w jednolitych podkoszulkach, mialy swoje punkty informacyjne i zaczepialy z usmiechem przechodzaca droga mlodziez. Rozdawanao ulotki przed wystepamy Rihanny, Reginy Spector czy Roxette i zapraszano do dyskusji na temat problemów spolecznych oraz sposobów ich rozwiazania.

Kiedy mlodziez konczy sie bawic w Borlänge obywatele w kazdym wieku zaczynaja debatowac na Gotlandii, w ramach Almedalsveckan. To doroczny wielki panel dyskusyjny, zapoczatkowany w roku 1968 przez Olafa Palme. W roku 2012 zarejestrowano blisko 1500 seminariów, czesciowo transmitowanych przez media. Ich tematyka nie dotyczy wylacznie Szwecji – odbylo sie na przyklad seminarium na temat przyszlosci demokracji w Egipcie, gdzie egipska dzialaczka zarzucala Zachodowi, iz przysyla do jej kraju wylacznie meskich ekspertów. Niezwykle ciekawa byla tez transmitowana pzrez telewizje dyskusja dotyczaca roli religii i swieckiej duchowosci w zyciu spolecznym. Tradycyjnie kazda partia ma jeden dzien do dyspozycji i przewodniczacy tej partii wyglasza exposé, zawierajace konretne obietnice polityczne. W debatach uczestnicza prywatni sluchacze, dziennikarze oraz przedstawiciele rozmaitych organizacji – ich laczna liczba wynosi kilkadziesiat tysiecy osób. Ton dyskusji zaostrza sie z roku na rok, lecz doswiadczeni moderatorzy dbaja o dobre obyczaje, dzieki czemu mozna uniknac niemerytorycznej dyskusji i obscenicznych argumentów. Najgorsza obraza to „Pan wypil chyba dzisiaj za duzo kawy” – nota bene nie ma w Szwecji zwyczajów pozywania sie do sadu za obraze i nieznane jest pojecie „dóbr osobistych”. Nazwanie kogos burakiem czy chamem wystawia raczej swiadectwo wyzywajacemu. Natomiast karane sa tzw. przestepstwa nienawisci (hatbrott) jak antysemityzm czy pogrózki na tle rasowym.

Demokratyczny czyli dostepny dla kazdego ma tez byc jezyk. Specjalistom nie wolno uzywac hermetycznego jezyka, gdyz wyklucza on zrozumienie tresci wypowiedzi przez osoby slabiej wyksztalcone. Sama zostalam pouczona, zeby nie uzywac w Urzedzie Gminy zapozyczonego z angielskiego slowa „implementera”. Na wykladach na uczelni – a studiuja teraz gromnie wszyscy – studenci zwracaja uwage wykladowcom, ze nie rozumieja terminów naukowych i nie tyle prosza, co zadaja uzywania jezyka potocznego – w czym zatraca sie cel edukacji w znaczeniu poszerzeniu horyzontów i nauczenia sie czegos nowego. Niedawno przeprowadzono tez analize 679 tablic informacyjnych w Skanii opowiadajacych o miejscach ciekawych z puktu widzenia historycznego, krajobrazowego czy antropologicznego. W raporcie zawarto wnioski, ze jezyk tablic wyklucza wiele osób, nie bedacych w stanie zrozumiec – ze wzgledów jezykowych – zamieszczonej tam informacji. Jak wykazaly bowiem ostatnie studia, mimo tego, ze jedna trzecia szwedzkiej populacji dysponuje obecnie wyksztalceniem wyzszym, zasób slownictwa zmniejsza sie w tempie zastraszajacym. A poniewaz kazdym ma akie samo prawo do rekreacji i dostepnosci, dlatego trzeba dostosowac jezyk do mozliwosci kazdego potencjalnego turysty.

m-vid-spakar

Zdjecia pochodza z ponedzialkowej „przelotki” nad miastem i okolicami.

  1. Fruwając tak sobie wysoko, całkiem dobrze widzisz; równanie w dół to nic dobrego. Najsłuszniejsze zasady łatwą obracają się przeciw nam, gdy staramy się stosować je ortodoksyjnie.
    Nie bez powodu Szwecję postrzega się jako kraj, w którym żyje się świetnie.
    Znajdywać czas i chęć na nieustanne dysputy, pomiędzy szukaniem kartek z kratkami – bezcenne🙂

    • ewo – milosc do tipspromenad przekazywana j chyba genetycznie, bo mnie takie nienaukowe quizy glównie przerazaja, a zwlaszcza zgadywanie liczby fasolek😉 w odróznieniu od rozmaitego rodzju „testów na”, kt kocham i rozwiazuje kompulsywnie. co do postrzegania, to jak mawiaja tubylcy, piekno lezy w oku ogladajacego. zycie w SE wymaga sporo dyscypliny, a i ciezka praca bywa wskazana – wbrew pozorom nie wszytskie roslinki przyjmuja sie w skandynawskim klimacie (choc na balkonie nadal mi rosna cytryna i pomarancza)…

  2. Wyobraź sobie, że Tipspromenad zaczyna się upowszechniać również w Polsce: do naszej szkoły niedawno przyszło zaproszenie dla uczniów do udziału w podobnej zabawie, organizowanej przez jedno z lubelskich gimnazjów. Zadania miały sprawdzać i umiejętność orientacji w terenie, i znajomość języków obcych.
    Czy w czasie lotu występowałaś w roli pasażera czy pilota? Widoki cudne! Na zdjęciu numer 3 cień przypomina kangurka.🙂
    PS
    Protestuję przeciwko rychłemu finałowi Vademecum!

    • lirarel – jestes bez watpienia matka chrzestna tego hasla! myslalam, ze to ty zaszczepisz ideee na lubelskim gruncjie😉 liczenie fasolek zaobserwowalam ostatnio w „melancholii” von triera, wiec w DK tez pewnie istnieje. co do latania, to zdjecie za sterami zrobilam na dowów, ze to nie rejs liniowy – natomiast nie sadze, zebysmy wrócili zywi jakbym to ja byla pilotem! niestety, posadzono mnie z tylu i nawet nie moglam sie przymierzyc – kolega siedzacy z przodu mial okazje przejac stery. natomiast co do vademecum to milo mi, ze istnieja wierni czytelnicy, natomiast zebrany material wlasnie mi sie konczy, a poza tym mam wrazenie, iz opisalam juz najciekawsze (w moim pojeciu) zjawiska.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: