szwedzkiereminiscencje

Lea- grawerka i medalierka królewska

In Feminizm, Ksiazki, Przywracanie pamieci, Sztuka, Szwecja on 1 Wrzesień 2013 at 14:22

Elisabeth Kaldén / Lea, kunglig mynt och medaljgravör / 2011

lea

Dzisiaj nareszcie ksiazka! Udalo mi sie w koncu zamontowac tzw.front vel panel  na zmywarce, jak równiez wyfrezowac – celem przepuszczenia przewodu elektrycznego – otwór w pólce. Po tej powtórce ze szkolnych zajec techniczno-praktycznych pora na cos dla ducha i oka.

 

Nastepna pozycja porzywracajaca pamiec o wybitnych kobietach szwedzkich, a przy tym nawiazujaca do postaci wczesniej w Vademecum opisywanych. Przyjemnie jest przestac byc nowicjuszem w danym kraju i samodzielnie umiec powiazac nazwiska z osobami, miejscem dziaialnosci oraz epoka. Lea Ahlborn nosila zaszczytne miano królewskiej czy tez nadwornej grawerki podobnie jak kto? Czeslaw Slania oczywiscie, któremu po wielu latach wspanialego projektowania – nie tylko szwedzkich znaczków – przyznano zaszczytne miano nadwornego grawera. Nota bene kunszt grawerski mial szczescie do obcokrajowców: pierwszym królewskim grawerem zostal Szwajcar. Ojciec Lei byl co prawda rodowitym Szwedem, lecz juz jego zona Johanna Salmson pochodzila z niedawno osiadlej w Szwecji rodziny zydowskiej. Pisalam o tym wielokrotnie, ale i tym razem powtórze za autorka ksiazki, Elisabeth Kaldén, ze w roku 1815 znajdowalo sie w calej Szwecji zaledwie okolo stu piecdziesieciu rodzin zydowskich. Ci, którzy pracowali w Sztokholmie i zajmowali eksponowane stanowiska, jak nadworny grawer Salm Salmson, przechodzili na protestantyzmi i zmieniali imiona na szwedzkobrzmiace. Dlatego tez córka Salma z Rebeki stala sie…Johanna.

lea-sztance

Inne skojarzenia z osobami opisywanymi w Vademecum przywoluja medale, zaprojektowane przez Lee ku czci Edwarda Nonnena, agronoma i pomyslodawcy pierwszego w kraju Uniwersytetu Rolniczego. To brat licznych sióstr Nonnen, które kiedys zamieszkiwaly obszar dzisiejszego parku rozrywki Liseberg w Göteborgu. Jeszcze jeden znajomy to David Carnegie, który kiedys kupil cukrownie od papy Nonnena. Dla przypomnienia: Nonnen byl Anglikiem, zas Carnegie Szkotem. Jakby nie bylo, Szwecja obcokrajowcem stoi… Dlatego nie musze juz dodawac, iz maz Lei, niestrudzony dzialacz i pedagog w dziedzinie rekodziela artystycznego, Carl Ahlborn,  byl z urodzenia Niemcem.

 

Lea Frederika zyla w latach od 1826 do 1887. Od dziecinstwa przejawiala zdolnosci plastyczne – na tyle znaczace, iz wraz z trzema innymi mlodymi kobietami uzyskala pozwolenia studiowania na ówczesnej ASP. Z tym, ze kursy byly gorsze, poza normalnymi godzinami, a studia krótsze – ale i tak stworzyly precedens . Wyjechala pózniej studiowac do Paryza – znowu w gorszych (i na gorszych) warunkach niz brat Pehr. Bo to wlasnie Pehr mial przejac paleczke i warsztat po ojcu. Dobrze mu zreszta szlo do czasu, kiedy to nie zniósl psychicznej presji w postaci pokladanych w sobie nadziei – i dostal przyslowiowego pomieszania zmyslów. No i caly pogrzeb na nic, gdyz pieniadze i nadzieje rodzinna przepadly. Stad niespodziewana kariera Lei, gdyz odpowiednio wyksztalconego Szweda nie bylo, a zagranica znowu szukac bylo wstyd. Lea miala szczescie takze w zyciu prywatnym, gdyz maz Carl byl wyjatkowo sympatycznym i zapalonym milosnikiem sztuki, co ich polaczylo na zycie autentyczna pasja, a nie tylko wiezami malzenskimi. Czyli jak mawiaja wspólczesne feministki: najwazniejsze, zeby znalezc meza, który bedzie popieral twoja prace zawodowa.

lea-karolin

Lei dopisywalo szczescie równiez dlatego, iz jej matka, przy wydatnej pomocy dwóch sluzacych, zdjely z barków malzenstwa Ahlborn ciezar (czy tez rozkosze) wychowywania potomstwa oraz prowadzenia domu. Natomiast nieszczesciem byla przedwczesna smierc dzieci, z których tylko trójka przezyla swoich rodziców. Dzieci Lei byly takze wyjatkowo zdolne – zmarla w wieku lat dwudziestu dwóch Elin przejawiala wielkie zdolnosci jezykowe, Gerda zostala zaprzyjazniona z dunska grupa malarzy ze Skagen spiewaczka, Carl Gustav oficerem, zas Erik wybral kariere naukowa i muzyczna. Wszyscy byli tez ladni – i tak sobie mysle, ze widocznie w tych czasach nie podejrzewalo sie jeszcze pieknych kobiet o brak rozumu i zdolnosci…

 

Lea przeszla do historii nie tylko jako pierwsza kobieta w sluzbie panstwa, lecz takze jako ta, która nie pobrala ani jednego öre emerytury. Kiedy juz miala ochote isc na emerytur, w wieku lat siedemdziesieciu (co mozna poddac pod rozwage tym, którzy zadaja emerytury kilkadziesiat lat wczesniej), wysokosc tejze zostala powaznie obcieta w upokarzajacej dyskusji w Riksdagu (parlamencie). Jako kobieta rzekomo nie zaslugiwala na emeryture w pelnej wysokosci! Sama zas Lea nie nazywala sie emancypantka – wedlug jej wlasnych slów sympatyzowala z ruchem, jednak urodzila sie za wczesnie i nadmiar obowiazków nie pozwolil jej zaangazowac sie w prace na rzecz równouprawnienia. Pracowala wiec jeszcze dwa lata, niejako padajac na posterunku. Na stanowisku nadwornej grawerki zastapil ja uczen, który od lat niecierpliwie wyczekiwal smierci swojej dawnej mistrzyni.

lea-2-strony

Ksiazka jest pieknie opracowana graficznie, pelna fotofragii w odcieniu sepii oraz podobizn zaprojektowanych przez Lee medali.

  1. Niebywale zachwycają mnie osoby, czytaj kobiety, które mają tak spektakularne talenty manualne. Frezowanie, grawerowanie, toż to czysta magia.
    Piękny komentarz do książki o pięknej, dzielnej i cierpliwej kobiecie.
    Zdjęcie ze skrzydełkami ze srebrnych szpilek – spektakularne.

    • tak sobie pomyslalam, ze lea nie pogardzilaby butami w kolorze kruszczu, ze kt powstawaly jej kompozycje

      zas manualnosc bywa twórcza, choc po prawdzie oddalabym w dobre rece wiercenie otworów w szafkach kuchennych. z prac manualnych zdecydowanie przyjemniejsze bywa glaskanie szynszyla…

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: