szwedzkiereminiscencje

Vademecum XXX

In Pamietnik, Szwecja on 14 Czerwiec 2013 at 19:37

Witam po przerwie – w miedzyczasie bylam w macierzystem grodzie Kraka, zeby swietowac kolejna rocznice matury. Przy okazji odwiedzilam tez Muzeum Lotnictwa, z którego pochodza zdjecia w dzisiajeszym wpisie. a o czym dzisiaj w Vademecum? Tym razem mam dobry timing: bedzie o modsommaren, które swietujemy ju za tydzien, o sortowaniu smieci, co zaczyna takze byc aktualne w Polsce oraz o „tam, gdzie rosna poziomki”, co oznacza cos zupelnie innego. A co? Zapraszam do lektury!

drewniany-niemiec

 

Midsommar

 

Temat-rzeka. Dla Szweda synonim szwedzkosci czyli letni odpowiednik Bozego Narodzenia. Scenografia dla wielu powiesci jak Panny von Pahlen Agnes van Krusenstjerny, filmów Bergmana czy „Panny Julii” Strindberga. Noc magiczna i nasycona seksem. W polskiej basni Jasiu szuka kwiatu paproci, która zapewni mu bogactwo. Szwedzki Janne bedzie – takze w lesie – intensywnie szukal partnerki na jedna noc, te najkrótsza w roku. Jak zwykle krzyzuja sie tradycje chrzescijanskie i poganskie, miejskie i ludowe. Dawniej mozny bylo Midsommar tlumaczyc jako Noc Swietojanka, ale w roku 2003 wladze koscielne przeniosly swieto Jana na tydzien po Kupalnocce. W krajach osciennych, podobnie jak w Polsce, pali sie w Noc swietojanska ognie i taka stara tradycja tez kiedys w Szwecji istniala – porzucona teraz na rzecz slupa majowego.

 

Obecnie przypada Midsommar zawsze na sobote. Swietowanie rozpoczyna sie w wigilie czyli w  piatek. Caly kraj zyje w stanie pospolitego ruszenia, poniewaz kazdy holduje tradycji swietowania gdzie indziej i wszyscy sie dokads przemieszczaja na te pare dni, najlepiej na wies i nad morze. Trzeba bardzo uwazac na drogach – szczególnie po rozpoczecia obchodów. Jest to bowiem najbardziej zakrapiane szwedzkie swieto – piwo i wódka goszcza na stolach i w namiotach zarówno nastolatków jak i sedziwych seniorów. Czyli: kierowco, uwazaj na pijanych przechodniów i kierowców w kazdym wieku, wystepujacych w duzych ilosciach!

 

Na swiezym powietrzu wznoszone sa charakterystyczne slupy majowe – zazwyczaj na rynku miasta, czasami w ogrodach czy w miejscach publicznych. Interpretacje symboliki slupa bywaja rózne: jako symbol falliczny, os swiata (axis mundi), zwyczaj przejety z Niemiec albo nawet starozytnego Rzymu. W Szwecji slup majowy (majstång, midsommarstång) przybiera zazwyczaj forme krzyza lacinskiego z dwoma wiankami, udekorowanego (umajonego!) galazkami brzozowymi i ewentualnie kwiatami. Dokola slupa odbywaja sie tance. Jezeli to slup publiczny, to mozna znalezc w gazecie informacje o porze tancowania. Na rynku wystepuja zazwyczaj lokalne grupy folklorystyczne, czesto w zaawansowanym wieku. To sa takie tance do poobserwowania w drodze po ostatnie zakupy. Natomiast na lakach czy w parkach odbywaja sie bardziej zywiolowe i malownicze obchody. Plec piekna odziewa sie najczesciej w biale sukienki i wystepuje w wiankach ze swiezych galazek i kwiatów na glowie. Czesto wyciaga sie ze skrzyni zakurzone stroje ludowe – nie sa one w Szwecji tak popularne jak w sasiedniej Norwegii, ale nadal spotykane. Dokola slupa zawiazuja sie kóleczka i tancza w naprzemiennych kierunkach, spiewajac typowe piosenki. Swieto ma charakter fety ludowej czy festynu, gdzie ludzie tancza i bawia sie. Do nowych tradycji nalezy spiewanie dziecinnej piosenki „Små grodorna” czyli „Male zabki” i nalezne jej podskakiwania w kóleczko – nowoczesni Szwedzi sa szczególnie dumni z tej dosc krótkiej tradycji, poniewaz raz do roku moga sobie pozwolic na nazwanie sie „szalonymi”. Pytaja namietnie obcokrajowców, z nadzieja w glosie: O, ty pewnie teraz myslisz, ze zupelnie powariowalismy?

 

Pogoda, kaprysna pani, zazwyczaj na Midsommar nie dopisuje, co jednak nie oznacza odwolania uroczystosci. Po prostu bierze sie na lake parasole, a na biale sukienki narzuca sweter i sztormiak. Szwedom niepogoda niestraszna zgodnie z mottem: nie ma zlej pogody, sa tylko zle ubrania. W wigilie panienki powinny nazbierac, najlepiej na rozstaju dróg, siedem róznych rodzajów kwiatów i wlozyc je sobie pod poduszke, a nastepnie zapamietac kto im sie przysnil. Bedzie to gwarantowanie przyszly wybraniec serca.

 

Oprócz piwa i wódki, czesto doprawianej jakims ziolem, cala Szwecja spozywa wówczas jednolite meny: mlode ziemniaczki posypane koperkiem, zimny sledz z puszki polany smietana, a na deser truskawki – czesto utopione w mleku. Truskawka, owoc równie magiczny jak Kupalnocka. Na wiele tygodni wczesniej nie schodza z ram gazet naglówki pytajace: Czy w tym roku truskawki zdaza dojrzec do Midsommar? Zeby pózniej, co pare dni, relacjonowac dramatyczny rozwój wydarzen w takt zmian meterorologicznych, zakonczonych happy endem. Happy end nie oznacza jednak niskich cen – truskawki sa nieprzyzwoicie drogie, szczególnie te midsommarowe. No i co roku prasa – niczym w  PRL – tropi i demaskuje handlarzy, którzy sprzedaja, o zgrozo, truskawki z Polski, czasami nawet perfidnie przesypujac je do szwedzkich opakowan (znormalizowane, litrowe czyli ca pólkilogramowe pudelka). Czule szwedzkie podniebienie rozpoznaje od razu falsyfikat – poniewaz tylko i wylacznie szwedzka truskawka bywa smaczna, dojrzala i soczysta.

latajaca-maszyna

 

Smultronstället nie oznacza „tam, gdzie rosna poziomki”!

czyli

Skandaliczne skutki braku skandynawistów

 

Slowo rozpowszechnione przez film Ingmara Bergmana pod tym tytulem. Przetlumaczone doslownie na polski z równie doslownego tlumaczenia na angielski, oznacza teraz cos innego. Zwlaszcza po angielsku znalazlam mase tlumaczen:

 

 

Tymczasem film mial po angielsku tytul „Wild strawberries”, jakby tlumacz nie wyznal sie na szwedzkim idiomie. A polskie tlumaczenie scenariusza nastapilo nie ze szwedzkiego oryginalu, tylko z angielskiego (wg.”Ingmar Bergman. Scenariusze”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1987) – czyli powielilo blad angielskiego tlumacza.

 

Po polsku mozna powiedziec, ze to ulubione miejsce i czas – moze byc uracona kraina szczesliwego dziecinstwa – miejsce, gdzie sie bylo / jest szczesliwym, osobisty raj, kraina szczesliwosci. W tym momencie zauwazam, ze polski nie obfituje w slowa, którymi mozna wyrazic male, codzienne szczescie czy zachwyt. Bo poziomki to synonim lata, a lato w Szwecji to synonim szczescia. Wyrazony przy pomocy przyrodniczej metafory, bo jakby inaczej w narodzie kochajacym przyrode na tyle, zeby wymyslic naziwska typu Lindkvist czyli Galazka Lipowa czy Eklund czyli Zagajnik Debowy.

kukulka

 

Sortowanie smieci, reuse i recycling

 

Temat w Polsce traktowany z pogarda, a w Szwecji z powaga. Niedawno bylam zwiedzic olbrzymia papiernie, która produkuje papier gazetowy. 50% surowca do produkcji papieru to makulatura, a dokladniej wyrzucone gazety i ulotki reklamowe. Okazalo sie, ze w Szwecji za malo wyrzucamy papieru – choc dostajac góry reklamy do skrzynki ma sie czasami wrazenie, ze za chwile wszyscy w masie papierowej utoniemy. Surowce wtórne sa deficytowe – podobno wszytsko przez Chinczyków, którzy czyszcza rynek ze wszystkiego. Dlatego tez zdecydowano sie sprowadzac smieci z Wielkiej Brytanii, gdzie pomysl segracji smieci juz kolejne dziesieciolecie nie moze sie przebic jako hit sezonu. Brytyjczycy preferuja kerbside garbage – czyli worek ze smieciami wystawiony na skraj chodnika – i zamiast segregacji rozwijaja technologie pozwalajace na rozdzielenie frakcji dopiero w procesie utylizacji, na przyklad przy pomocy autoklawów. Bo wczesniej czy pózniej odpady trzeba segregowac i odzyskiwac surowce wtórne.

 

Lokatorzy maja ulatwione zadanie, poniewaz niedaleko mieszkania dostepne sa stacje segregacji, ze wszytskimi mozliwymi pojemnikami, które sa regularnie oprózniane. Mieszkancy otrzymuja w administracji instrukcje jak segregowac swoje odpady czyli co wkladac do którego pojemnika. Zazwyczaj istnieja nastepujace frakcje:

 

  • smieci domowe
  • opakowania plastykowe, twarde i miekkie
  • opakowania szklane niebarwione
  • opakowania szklane barwione
  • opakowania metalowe
  • opakowania papierowe
  • baterie
  • gazety
  • kartony i tektura

 

Do dyspozycji mieszkanców jest tez pomieszczenie na smieci wieksze, nie mieszczace sie w zadnej z powyzszych kategorii, takie jak: popsute urzadzenia elektryczne, stare meble, czesci metalowe, swietlówki, szklo okienne, styropian, resztki farby i chemikaliów itp. Mieszkancy domków jednorodzinnych musza sami odwozic nietypowe smieci na pobliskie wysypisko.

 

W supermarketach mozna tez zwrócic butelki po napojach oraz szwedzkie puszki. Na kazdym z opakowan, które podlega zwrotowi, widnieje odpowiedni znak i wysokosc kaucji w koronach. Czyste i porzadne ubrania mozna wrzucic do kontenerów organizacji dobroczynnych, takich jak Czerwony Krzyz. Organizacje te zabieraja czasami rozmaite niepotrzebne w domu przedmioty, organizujac pózniej loppis i przeznaczajac dochód na pomoc. Lions zbiera na przyklad okulary i wysyla je dla potrzebujacych w innych krajach.

  1. Witaj po wycieczkach w kraju przodków…
    U nas samoloty pamiętające zamierzchłych ((jako żywo) przodków, u was awarie pod półmilionowym Geteborg’iem. I jak to się ma do dbałości o środowisko?
    Pytam, bo u nas ‚krwawe walki’ o ustawę ‚śmieciową’ dotknęły i naszą wspólnotę mieszkaniową. Zarządca administracyjny, szafując pokrętną retoryką (po uzyskaniu podwyższonych stawek za obsługę) przerzucił formalności na mieszkańców, czyli i na mnie.
    A stron dokument ów ma wiele, a rozumek mój – na – nie za wiele pozwala. A tu po urzędach z toną papieru latać przyjdzie by kubeł na śmieci (jakikolwiek) za rozsądną cenę ujrzeć. Marzenia o dzikich truskawkach wkładam pod poduszkę, pozostaję przy hodowlanych🙂

  2. ewo – jak widzisz, udalo mi sie twój komentarz ocalic przed zapomnieniem! b cie przepraszam za niegrzeczne zachowanie mojego portalu

    z tymi awariami to z wielkiej chmury maly deszcz i wiadomosci z cyklu „bo u was to bija murzynów”. rzeczywiscie, zdarzyla sie drobna awaria (wymiary 20 cm x 20 cm), kt zostala szybko zazegnana. w porównaniu z wielkosci obiektu to pikus – a gdyby nie sprawnie dzilalajacy system wykrywania awarii oraz awaryjne systemy, przejmujace funkcje i zapewniajace prace elektrowni, to by SE wczesniej czy pózniej stanela. to j b skomplikowany i starannie zaprojektowany system logistyczny. te notatke pisala osoba szukajaca taniej sensacji i zupelnie niezainteresowana techniczna strona zagadnienia. przeglady reaktora to coroczna procedura, w ramach kt testuje sie poszczególne elementy i modernizuje systemy. zeby dokonac przegladu NALEZY wygasic reaktor – no to co za rewelacja, ze nie pracuje? ludzie – a w tym polscy robotnicy – maja pracowac pod napieciem? cienieniem? wysoka temperatura?

    szkoda, ze PAP nie podaje ile królików, zajecy, lisów, ostrygojadów, mew i rosomaków zyje na terenie elektrowni!

    a poziomki znalazlam dzisiaj na spacerze po lunchu – rosna na teranie elektrowni. szkoda, ze prasa nie zrobi zdjecia rozlicznym królikom, zajacom, ostrygojadom, mewom, lisom i rosomakowi, kt zyja na terenie ringhals!

  3. oj, cos sie dwa razy mi napisalo – chyba z milosci do zwierzat albo z upalu?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: