szwedzkiereminiscencje

Vademecum – XXII

In Pamietnik, Szwecja on 6 kwietnia 2013 at 11:04

Wiosna w tym roku dopadnie nas z nienacka – a moze nawet juz dopadla, gdyz slonce swieci niezimowo. w kazdym razie zimno, w nocy nawet mrozno i tylko ptaki niezrazone spiewaja. Kolejny fragment Vedemecum zilustruje wiec zdjeciami z wiosen poprzednich, kiedy cieplo zawitalo w moje strony wczesniej. teraz nawet takich niewielkich stokrotek szukac by bylo ze swieca.

daisy-daisy-ty-mi-odpowiedz

Za to wpis o nocy Walpurgiii wypadl niemal na czasie. moze kogos natchnie do zapalenia ogniska albo spiewów wiosennych na lonie przyrody?

Noc Walpurgii czyli Valborgsmässoafton

 

Stara tradycja pogansko-germanska. Tak jak u nas pora roku zmienia sie podczas zrównania wiosennego, na pólnocy wiosna nadchodzi w nocy z 30 kwietnia na 1 maja. W Polsce zywiolem oczyszczajacym jest woda, w której topi sie kukle bedaca symbolem zimy. W Szwecji oczyszcza ogien w formie tzw.ogniska majowego, majabrasa. Ogien trawi wszystko to co stare i zostawia miejsce nowemu: wiosnie i swiatlu. Wielkie ogniska pali sie w miejscach publicznych, na przyklad kolo boiska sportowego albo w parku. Cala wies zbiera sie w jednym miejscu – wszystko jest dobrze zorganizowane i ogloszenia mozna znalezc w lokalnej gazecie (o pozwolenie palenia ogniska trzeba sie ubiegac wczesniej u policji). Do tradycji nalezy takze spiewanie piesni wiosennych, a role zapiewajly pelnia lokalne chóry, zazwyczaj w studenckich, bialych czapkach (niezaleznie od wieku spiewajacych). W wiekszych osrodkach nie obywa sie tez bez przemowy jakiejs waznej lokalnej osobistosci. Czasami przy okazji rodziny griluja, poniewaz obchody odbywaja sie póznym popoludniem i jest to swieto rodzinne. Sama tradycja palenia ogniska jest starsza od Walpurgii (Valborg) i od opowiesci o czarownicach latajacych na Brocken w Harzu. Tutaj niektórzy napominaja cos o czarownicach, ale nie to zdaje sie najwazniejsze. Najwazniejsza jest tradycja zebrania sie w miejscu publicznym i wzniecenia olbrzymiego ognia. Niestety dolaczyla do niej tradycja upijania sie, w tym mlodziezy. Co roku media raportuja bójki i wypadki jako konsekwencje hucznych i mocno zakrapianych obchodów.

przebisniegi

 

Przedsiebiorczosc

 

Zastanawialam sie nad czym polega róznica miedzy polska i szwedzka przedsiebiorczoscia. Moze na tym, ze Polacy sa zaradni, a Szwedzi przedsiebiorczy? Teraz sie zreszta nazywa, ze to nie przedsiebiorca a entreprenörer – to samo co amerykankie enrerpreneur (wywodzace sie zreszta z francuskiego). O tym duchu mówili ostatni noblisci w ostatniej corocznej debacie telewizyjnej: ze dlatego tylu Amerykanów zdobywa nagrode, poniewaz od wczesnych lat przejawiaja ducha przedsiebiorczosci (etrepreneruship). Szwedzi bywaja zachwyceni pomyslowoscia Polaków, którzy bez specjalnych narzedzi potrafia wykonac skomplikowane prace budowlane oraz wszystko naprawic. W tym samym czasie arystokracja szwedzkiej klasy robotniczej czyli ciesle caly czas strajkuja o podwyzki z argumentem, ze to praca wymagajaca wysokiego stopnia wiedzy – klnac w duszy Polaków na czym swiat stoi.

 

Polska przedsiebiorczosc nakazuje budowlancowi czy kierowcy ruszyc z domu do pracy w Szwecji – natomiast szwedzka przedsiebiorczosc nakazuje Szwedowi zatrudnic Polaka za najnizsza mozliwa stawke i zaoferowac warunki, na których by zaden Szwed nigdy nie pracowal. Szwedzi dobrzy sa w organizacji, zakladaniu przedsiebiorstw – i zarabianiu pieniedzy na innych. Typowym przykladem jest geniusz przedsiebiorczosci, Ingvar Kamprad – gwoli scislosci wywodzacy sie z Niemców sudeckich. Przez dlugi czas meble sprzedawane w IKEI byly produkowane z polskiego drzewostanu i przez polskich stolarzy. Teraz przerzucil sie miedzy innymi na Rosje – wlasnie ostatnio szwedzka mlodziez protestowala przeciwko wycinaniu na potrzeby IKEI prastarych rosyjskich borów. Z Polakami deklarowal zreszta przyjazn, ale byla to raczej przyjazn od kieliszka (w jednym z nielicznych telewizyjnym interview wyznal, ze w czasie prowadzenia interesów z Polska byl bliski alkoholizmu) – na inna nie pozwalalyby wyrazane jeszcze po zakonczeniu drugiej wojny swiatowej poglady nazistowskie. Dowodem na przedsiebiorczosc IKEI jest takze najnowszy skandal: sofy Klippan i elementy innych mebli produkowane byly przez wiezniów politycznych w wiezieniach NRD. Wiezniowie sumienia pracowali za grosze na trzy zmiany; byli bici i ponizani. Zysk z tego procederu odniosla glównie IKEA, która mimo dowodów z archiwów Stasi faktów sie teraz wypiera. Choc istnieje w archiwach list z wyrazona wyraznie opinia samego Kamprada, ze produkcja mebli pomaga w resocjalizacji kryminalistów!

 

Kiedy zawitalam na szwedzka prowincje dominowal tu przedsiebiorca z lasu: w drewniakach, opadajacych spodniach z elany, grzebieniem i portfelem w tylniej kieszeni wymienionych spodni oraz przypasanym z przodu pekiem kluczy. Struktura malych przedsiebiorstw wygladala tak, ze „stary” prowadzil interesy 24 godziny na dobe – glównie przy pomocy telefonu i samochodu, a „stara” wyprowadzala na czas auto z garazu, parzyla kawe i zajmowala sie ksiegowoscia. Przedsiebiorcy ci mieli wielkie plany zarobienia szybkich pieniedzy w przechodzacej wówczas polityczne i gospodarcze zmiany Europy Srodkowej i Wschodniej. Popijajac kaffegök (kawa z dolana wódka) snuli marzenia o przejeciu wielkich fabryk oraz hut i zrobieniu interesu zycia. Niestety, zycie korygowalo czesc tych wielkich planów, prowadzonych pod obludnym szyldem „pomocy” narodom rozwijajacym sie. Osobiste spotkania stawaly sie zródlem rozczarowania, a pózniej goryczy, bo „czemu oni sa tacy glupi?”. Dyrektorzy wielkich przedsiebiorstw zza zelaznej kurtyny nie podzielali jakos wizji swoich szwedzkich partnerów, ze osmioosobowa firma przejmie najwieksza w Europie fabryke gwozdzi. Na Ukrainie przedstawiciele lepszego swiata z trudem dostawali sie na spotkanie z kims z mlodszego managementu – szczególnie, ze zgodnie z protestancka logika i etyka nie przywozili odpowiedniego bakczyszu marki Pierre Cardin. Na dodatek wschodni partnerzy na powitanie wykonywali objecia typu „wielki niedzwiedz”, po których Szwedzi ocierali sie zgodnie z obrzydzeniem i krzyczeli w oburzeniu: „co mnie bedzie facet lizal po twarzy!”

 

Po tym jak plany blyskawicznego dorobienia sie za morzem spalily na panewce szwedzki przedsiebiorca z lasu, przesiadlszy sie w miedzyczasie z Volvo combi na SUV, zaczal sie rozgladac za mozliwosciami szybkich pieniedzy na miejscu. Polscy odpowiednicy falszuja mase jajeczna i sól, zas Szwedzi zakladaja firmy wydmuszki, wysylaja faktury za uslugi, które nigdy nie doszly do skutku, a nastepnie oddaja je do factoringu. W miedzyczasie oglaszaja upadlosc fimy i pensje – zazwyczaj fikcyjnym pracownikom – placi panstwo. To wszystko odbywa sie pod pozorem legalnosci i wykorzystujac luki w prawie. Poniewaz produkcja i uslugi wyprowadzaja sie do innych krajów, w tym do Polski, nawyklemu do codziennej pracy szwedzkiemu malemu przedsiebiorcy pozostaja glównie spekulacje.

strepto-bud-front2

 Segregacja wiekowa

 

Jedna z rzeczy, które mnie uderzyly w Szwecji byla i jest segregacja wiekowa – i to nie tylko podzial na mlodych i starych albo doroslych i dzieci. Podobnie jak pochód „lemurów” wyrusza w okreslonych porach roku w okreslone i nieodgadle dla mnie miejsca; która to wedrówka ludów zdaje sie byc zakodowana w genach, gdyz na prózno szukac o niej informacji w mediach – tak pewne zajecia czy rozrywki przypisane sa automatycznie danej grupie wiekowej. Teraz zachodza zmiany co do rodzaju aktywnosci poszczególnych grup, lecz segregacja wzgledem wieku pozostaje faktem. Zainteresowania tzw.kultura wysokiego lotu jak sztuka, koncerty muzyki klasycznej, teatr, opra, balet czy nawet dyskusyjny klub filmowy to sa zainteresowania staruszków. Na poczatku szokowalo mnie, ze nagle znajduje sie w grupie wylacznie ludzi w wieku 75+, ale teraz przyzwyczailam juz sie. Dlatego wielka przyjemnoscia byla wizyta  w warszawskim teatrze, gdzie natknelam sie na publicznosc w róznym wieku, w tym dobrze wychowana mlodziezy (po potraceniu kogos mówili „przepraszam”, co sie w Szwecji nader rzadko zdarza).

 

Na tance chodza ludzie od sredniego wieku w góre – Szwecja ma rozwinieta tradycje tanców do muzyki tanecznej, granej i spiewanej na zywo. To pozostalosc z wiejskich festynów czy tancbud, nadal zywa poza duzymi miastami. Tu ludzie sie spotykaja i dobieraja w pary. W samej hali tanecznej odbywaja sie tance, a w przerwie wychodzi sie przed hale, zeby zaczerpnac swiezego powietrza. Przy okazji wyciaga sie ukryte w krzakach reklamówki z alkoholem i dochodzi do spontanicznej konsumpcji pod rozgwiezdzonym niebem. Gwiazdorami zespolów sa solisci i to w nich kochaja sie wszystkie tanczace kobiety, a oni wybieraja jak w ulegalkach swoja królowa na jeden wieczór. Zjawisko zafascynowalo tak osiadlego w Szwecji brytyjskiego rezysera, Colina Nutleya, który nakrecil film „Black Jack” ze zona, Helena Bergström, w roli glównej.

 

Scisle rozgraniczone sa takze czasopisma – a przynajmniej ich wiekszosc. Redakcje definiuja scisle grupe docelowa i sie tych zalozen konsewkentnie trzymaja – co mi bylo dane niedawno zakosztowac. Czasopismo „Amelia” uznalo mnie za stara i odeslalo do „M-magasinet”, gdzie zostalam powitana ogloszeniami zakladów pogrzebowych. Przerazona sugestiami spisania testamentu oraz sprawienia sobie bifokalnych okularów powrócilam do prenumeraty „Elle”, gdyz tam o wiek – na szczescie – nie pytali. Nie bardzo rozumiem czemu moja osobowosc i zainteresowania mialyby sie diametralnie zmieniac z czasem?

 

Dawniej istniala tutaj instytucja tant czyli starszej pani. Byla grzeczna, choc czasami gderliwa, a chodzila w toczku i z torebka. Teraz tant jakby zanikala – co prawda zajecia kojarzone ze starszymi paniami typu pieczenie ciasteczek, smazenie konfitur czy obiady domowe powrócily do mody, ale kobiety po pierwsze nie chca sie starzec nazywajac same siebie tjejer czyli dziewczynami, a po drugie niezaleznie od wieku chca kontynuowac swoje zainteresowania – i stac je na to. Zajmuja coraz wiecej miejsca, spychajac w cien gubbar czyli starszych panów. Gubbar rozpoznawalo sie potym, ze chodza w welnianym kaszkiecie i prowadza samochód niczym przyklejeni do kierownicy, o co najmniej dziesiec kilometrów wolniej niz dopuszczalna predkosc.

 

Mlodziez tez sie separuje na wczesnym etapie. Okreslone rodzaje sportu czy aktywnosci naleza do danej grupy wiekowej. Podbnie modne zabawki czy gry. Dzieci same siebie socjalizuja, przypominajac jedno drugiemu co akurat obowiazuje i co jest akurat wyznacznikiem przynaleznosci do grupy. Naciskowi grupy trudno sie oprzec i w szkole powszechny jest problem mobbingu, w stosunku do którego nauczyciele wydaja sie bezsilni. Teraz role dyktatora zachowan spelniaja media spoleczne.  Rola grupy zawsze byla wazna w procesie identyfikacji z subkulturami mlodziezowymi, ale w Szwecji grupy sa wyjatkowo silne i penalizujace, stad wybór wlasnej subkultury wymaga nie lada sily woli. Trudno byc innym i miec zainteresowania odmienne od rówiesników, poniewaz nie ma drogi na skróty do innej grupy wiekowej czy pokrewnych dusz – konformizm rozwija sie na wczesnym etapie i nawet zdolne i silne jednostki w czystym instykcie przetrwania rezygnuja z wychylania sie.

Reklamy
  1. Witaj Sygrydo Płodna (Vad. XXII)!
    U nas ognisko możliwe tylko na balkonie (?), śnieg również się rozpanoszył.
    Jak sama pamiętasz, u nas się topi, nie będę więc przypominała kogo 🙂 Napoi, skłaniających do wyskoków różnych, też się używa.

    … Co się na tych naszych rodaków naklną cudze nacje i to nawet wówczas gdy po ręcach powinny całować, eh i fuj. Po przeczytaniu dalszych zdań wolę, żeśmy jeno zaradni.

    Co do wspomnianej ‚segregacji’, szczęśliwie mogę się nie wypowiadać. Jestem już… ‚poza wiekiem’. Pozdrawiam

  2. witaj ewo (bez epitetów) wieczornie!

    plodnosc zeszloroczna – dobrze miec cos w zanadrzu albo na podoredziu (nie mylic z oredziem zwlaszca do narodu)

    zima trzyma, ale slonce juz opala, o czym donosze zakutana w szale i inne woale

    co do wieku, to przeciez jestes z dlugowiecznej familii? poza wiekiem to bedziesz juz po drugiej stronie, dokad – sadzac po bystrosci umyslu – jeszcze ci daleko. lepiej zapal co na tym balkonie i wychyl tez co-nieco; jak nie zaszkodzi to na pewno pomoze! 😉

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: