szwedzkiereminiscencje

Vademecum-po raz XX

In Pamietnik, Szwecja on 10 marca 2013 at 15:02

Zima nadal trzyma – mialoby sie ochote wygrzebac jamke w sniegu i przespac, niczym niedawno spotkany psiak:

pies-spi-sieW kazdym wypadku warto dobrze sie odzywiac:

cervinia-wedlinaAlbo i tak:

champo-la-grangeChociaz pocieszam sie, ze jeszcze wczoraj widzialam zakwitajace dzrwka owocowe oraz spacerujaca po bulwarach nadbrzeznych pare zakochanych. Czyli idzie ku wiosnie, choc POWOLI. Wiosna czy zima – para zawsze wlasciwa na nastepny odcinek Vademecum – a zaczynam juz trzecia dziesiatke publikacji na blogu. Tym razem zdjecia nieszwedzkie, ale za to swiezutenkie, prosto z drogi. Dostarczone przez Waszego szalejacego reportera:

m-punta-jolanda

Stosunek do kobiet – czy istnieja „mezczyzni, którzy nienawidza kobiet”?

Pisze te slowa w czasie toczacego sie procesu Andersa Breivika i choc po pierwsze to Norweg, po drugie znienawidzil imigrantów plci obu, to jego przypadek nie jest osobniony. Co prawda do tragedii na tak wielka skale nie dochodzi, lecz we wszystkich krajach skandynawskich mozna znalezc sfrustrowane osoby, w wiekszosci slabo wyksztaconych mezczyzn, które glosuja na partie populistyczne i obciazaja „obcego” za swoje niepowodzenia. Ich polozenie przypomina sytuacje amerykanskich mezczyzn, których w „Stiffed” opisala Susan Falludi. W latach dziewiecdziesiatych partia populistyczna nazywala sie Ny demokrati (Nowa Demokracja), a obecnie glosy niezadowolonych zbieraja Sveriges Demokrater (Demokraci Szwecji). Szczególnie ta druga partia pozostawia nacjonalistyczny posmak. Na przeciwnym biegunie skupiaja sie imigranci róznych nacji, zwyczajowo nazywani tutaj svartskallar czyli czarne glowy – obserwuje sie to wyraznie w duzych miastach czyli Sztokholmie. Göteborgu i Malmö. Oba bieguny sa jak zbiory wojowników i kobiety traktuja albo uzytkowo albo jako trofea. Organizacje pierwszego bieguna badal i dokumentowal swietej pamieci Stieg Larsson – co potem wykorzystal w swoich powiesciach o Lisbeth Salander. Wiekszosc krytyki pozaszwedzkiej skupila na postaci Lisbeth i jej domniemanemu zwiazkowi z Pippi Långstrump, pomijajac zwiazek informacji zawartych w odzwierciedleniem rzeczywistosci – i podskórnych tendencji nacjonalistycznych.

Choc oficjalnie Szwecja nalezy do najbardziej równouprawnionych krajów swiata, a przy tym obowiazuje na codzien poprawnosc polityczna, to wsród swoich mozna uslyszec poglady swiadczace o zakorzenionym rasizmie i o pogardzie dla kobiet. Nie chce tu skrzywdzic kulturalnych (w polskim tego slowa znaczeniu) i przyzwoitych mezczyzn, których – zywie nadzieje – jest wiekszosc. Ale zdarzylo mi sie wielokrotnie, ze – czy to nie krepujac sie moja obecnoscia, poniewaz jestem obcokrajowcem (nie warto sie ze mna liczyc), czy tez uznajac mnie za swoja – uslyszalam oskarzenia o zlodziejstwo, glupote, brud i oszustwo pod adresem Azjatek czy Afrykanek. Rozmowa o nich tonela w agresji, a kobiety redukowane byly do swoich organów plciowych. Tak jakby za frustracje zwiazana z wymaganiami szwedzkich kobiet zaplacic mialy kobiety krajów ubogich. Zeby nie bylo watpliwosci: rozmowa toczyla sie miedzy ludzmi powszechnie szanowanymi: adwokatem, lekarzem i zamoznym przedsiebiorca. Takich plugawosci nie slyszalam nigdy w Warszawie pod adresem pracujacych tam Ukrainek.

Dawniej podobnie wulgarne uwagi kierowane byly takze pod adresem Polek, przyjezdzajacych do Szwecji pracy czy wychodzacych za maz za Szwedów. Migracje zaleza od zamoznosci panstw i narodów – ludzie z krajów biedniejszych przyjezdzaja do „raju” realizowac swoje marzenia, za które gotowi sa wiele zaplacic. Latwo staja sie wiec lupem rozmaitego autoramentu naciagaczy i oszustów. Poczynajac od kiepskiej, niezgodnej z przepisami placy az po fatalne warunki zakwaterowania i dojazdu. W przypadku kobiet dochodzi jeszcze czesto zadanie swiadczenia nieodplatnych uslug seksualnych. To jest bledne kolo, gdyz ludzie w sytuacji podporzadkowania czesto czynia wszystko, aby zadowolic swojego „dobroczynce”, liczac skrycie na usatysfakcjonowanie go oraz przyszla wdziecznosc. Ten rachunek nie ma nic wspólnego z rzeczywistoscia, poniewaz osoba bez skrupulów wyzyskujaca innych nie widzi w  nich równorzednego i równowartosciowego czlowieka, tylko ich uprzedmiotywuje i wykorzystuje – nie szanujac i gwalcac prawo do godnosci. Uwaza – nie bez pewnej logiki – ze skoro ktos sam siebie nie szanuje, to wykorzystujacy jest zwolniony od odpowiedzialnosci. Nigdy nie zapomne starszego Szweda, siedzacego w wiejskiej kuchni, opalanej czyms w rodzaju kuchenki na drewno, w domu bez ubikacji. Wyciagnal cos w rodzaju gazetki, gdzie oglaszaly sie polskie kobiety, chcace poznac Szweda w celu matrymonialnym. Brudnym paluchem wodzil po zatluszczonych od czestego ogladania stronicach. Palec zatrzymal sie na przystojnej pani sedzi z Warszawy. „Te kobiete uszczesliwie”, zapowiedzial wiejski Don Juan. Marzenia o szczesciu z jednej i drugiej strony – choc trudno by sie bylo tym marzeniom spotkac. W tym kontekscie niemal naturalne wydaja sie pytania, zadawane mojemu bylemu mezowi: A ile to, sasiedzie, zaplaciliscie za swoja zone z Polski?

8-marca

Natomiast stosunek do zon, sasiadek czy kolezanek z pracy nacechowany bywa zyczliwoscia i sympatia. Nie ma demonstracyjnego adorowania plci pieknej, ale za to troskliwy kolega podwiezie cie do pracy, ostrzeze przed slizgawica czy poleci dobry plyn do spryskiwacza w aucie. W domu mezczyzni z wielka pasja remontuja co tylko sie da; od lazienki poprzez podlogi po szafki w kuchni. Sa zadbani i na ogól energiczni. Szwedzkie kobiety z reguly nie siedza i nie czekaja na kwiaty, prezenty czy wykonawce „meskich czynnosci”. Same wbijaja gwozdzie, zmieniaja kola w samochodzie, odnawiaja meble, maluja sciany. Po pracy umawiaja sie z kolezankami na wyjscie do pubu, chodza na kursy i szkolenia. Nie udaja glupszych niz sa – zazwyczaj bardzo bezposrednie i samodzielne. Na zlosliwosci odgryzaja sie natychmiastowo – nie pozostaja dluzne uzywajac odpowiedniego do sytuacji jezyka.

Tym niemniej istnieje tu, jak i w innych krajach, problem przemocy domowej. Sprawe naglosnila pare lat temu znana autorka kryminalów i feministka, Liza Marklund. Problem dotyka kobiet w kazdym wieku, w kazdym srodowisku i o kazdym stopniu wyksztalcenia. Bogatych i biednych – etnicznych Szwedek i imigrantek wszelakiej masci. Oddzielnym problemem sa tzw.zabójstwa honorowe w rodzinach przybyszy z Azji czy pólnocnej Afryki, o strukturach silnie klanowych i patriarchalnych. Niedawno trójka ministrów (tak sie zlozylo, ze same kobiety): sprawiedliwosci, Beatrice Ask; równouprawnienina, Nyamko Sabuni oraz d/s dzieci i ludzi starszych, Maria Larsson, powolala bylego szefa policji w Sztokholmie, Carin Götblad (tez kobieta), na koordynatora narodowego programu zwalczania przemocy w bliskich relacjach, z uwzglednieniem przemocy przeciwko kobietom i dzieciom, w tym przemocy zwiazanej z pojeciem honoru. Carin Götblad ma za zadanie zapoznac sie z dzialaniami na terenie calego kraju urzedów gminnych (Wydzialów d/s Socjalnych), urzedów wojewódzkich i innych oraz organizacji spolecznych – i ocenic efektywnosc tych dzialan. Ma sie takze wypowiedziec czy istniejace prawodawstwo jest wystarczajace, czy tez trzeba prawo zmienic badz zaostrzyc.

Jak do tej pory problem przemocy w rodzinie i innych relacjach mial slabe wsparcie spoleczne. Poczynajac od kwestii wstydu czy poczucia winy wazna bywa takze kwestia majatkowa czy zaleznosci fizycznej od najczesciej mezczyzny: meza czy konkubena. Najlepszej pomocy udzielaja Kvinnojouren (Pogotowia Kobiet), bedace organizacja spoleczna. U nich kobiety moga zaczerpnac porady, poprawic poczucie wlasnej wlasnosci, porozmawiac i ewentualnie starac, wspólnie z dziecmi, o mozliwosc przenocowania. Policja zazwyczaj nie pracuje od godziny drugiej w piatek do poniedzialku rano, a to w czasie weekendu czesto dochodzi do przemocy pod wplywem narkotyków czu alkoholu. Ofiara przemocy moze najwyzej zadzwonic na 112 – o ile sie sie dodzwoni i doczeka polaczenia z odpowiednia jednostka. Zglaszanie przemocy wymaga jednak odwagi i nie wszystkie kobiety sa w stanie na to sie zdobyc, poniewaz sa permanentnie zastraszane. W okresie pracy urzedów mozna tez sprawe zglosic do Wydzialu d/s Socjalnych Urzedu Gminy. Tzw. socjal ma obowiazek jak najszybszego rozpatrzenia zgloszenia i okazania pomocy, ale w praktyce to róznie bywa i nie ma co liczyc na szybka interwencje czy pomoc. Poza tym wiele poszkodowanych unika stempla osoby z marginesu  – nawet jezeli wszyscy wiedza, ze przemoc wystepuje w róznych srodowiskach, takze wsród ludzi majetnych. Szkola tez ma obowiazek wychwytywania ewentualnych ofiar przemocy, lecz trudno trafic na pedagoga z sercem – sprawa chetnie zglaszana jest do socjalu, a szkola umywa rece.

lisek-wypchanusek

Rodzina i jej formy

Rodzina w Szwecji przeszla gruntowna zmiane zwiazana z multikulturalizmem, zmiana obyczajowosci i postmoderna. Trudno mówic o typowej rodzinie – tyle wariantów istnieje jednoczesnie. Chcialabym od razu podkreslic, ze jego rodzina jest szalenie wazna dla kazdego, niezaleznie jak te rodzine definuje. Czesto w Polsce uwaza sie, ze Szwed to czlowiek zimny i pozbawiony uczuc. Zapewniem, ze nic bardziej blednego – natomiast kazdy wybiera taka forme okazywania uczuc i zawierania zwiazków jaka mu – i osobom najblizszym – najbardziej odpowiada. Dla niektórych decydujaca moza stac sie opinia najblizszych, a inni zrywaja kontakty z rodzicami czy rodzenstwem. Kazdy wybór ma uzasadnienie, nie bedac absolutnie bezmyslna pogonia za moda. Postmodernizm zlegitymizowal te indywidualne wybory i pozwolil na rozluznienie tradycyjnych wiezów.

Jezeli chodzi o statystyke to dominuja gospodarstwa jednoosobowe (46% w 2010) – szczególnie w Sztokholmie (59% w 2010). Ta forma mieszkania, umozliwiona przez dobrobyt, jest wyrazem potrzeby duzej przestrzeni wkolo siebie przecietnego Szweda. To najczesciej indywidualny wybór – a nie samotnosc. Mimo pojedynczego mieszkania ludzie generalnie nie czuja sie samotni. Motywowani sa (protestancka) mentalnoscia, która nakazuje jednostce wziac odpowiedzialnosc za swoje losy – stad mlodziez wyprowadza sie wczesnie z domu. W dobie powszechnego bezrobocia ludzi mlodych ta tendencja zostala zahamowana i „wyprowadzone” juz dzieci czesto wracaja pod dach rodzicielski na chwile.

Jezeli chodzi o pary to równie spolecznie akceptowane jest zycie w malzenstwie – i tutaj nie ma róznicy czy slub zawarty zostal na hipodromie czy tez w kosciele –  w konkubinacie (sambo) lub kiedy kazda ze stron mieszka oddzielnie (särbo). Czesto wystepuja rodziny typu: moje dzieci, twoje dzieci i nasze dzieci. Rodzina partnera nazywana bywa „plastykowa” – czyli: plastykowy tata czy plastykowe dzieci. Sa tacy, którzy zyja w stricte katolickiej rodzinie i odmawiaja modlitwe przed kazdym posilkiem i tacy, którzy zmieniaja czesto konstelacje rodzinne. Szwedzi przejawiaja duza mobilnosc – w razie potrzeby przeprowadzaja sie i zmieniaja – o ile to mozliwe – prace. Niezaleznie od konstelacji rodzina rozwiazuje problemu w scislym gronie i chce przebywac razem – nie równie jak w Polsce aktywnej roli rodziców doroslych dzieci czy tesciów. Dziadkowie nie musza sie obawiac meczacej opieki nad wnukami. Z moich obserwacji wynika raczej, ze sytuacja jest odwrotna. Zadowoleni z zycia, mlodzi i sprawni dziadkowie walcza o mozliwosc spotykania wnuków – poniewaz mlodzi rodzice najczesciej chca sie nacieszyc swoja rodzina, kiedy wszystkim czlonkom nareszcie uda sie spotkac.

champ-hotel

Reklamy
  1. Zdziwiłam się, że nic nie napisałam, bo czytałam na pewno 🙂
    Dziś również nie stać mnie ‚na elokwencję’, padam…
    Niezmiennie podziwiając wytrwałość i konsekwencję, pozdrawiam

    • ewo – twoje zdziwienie j równe mojemu! tak sie przyzwyczailam do twoich komentarzy, ze wygladam ich kania deszczu; elokwentne lub nie

      wydluzona zima nikomu chyba nie robi dobrze na mózg, choc szalona wiosna tez czasami potrafi niezle zawirowac. czy sa juz jakies znaki wiosny we wroclawiu?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: