szwedzkiereminiscencje

Vademecum – opus XV

In Pamietnik, Szwecja on 20 stycznia 2013 at 00:03

Zima nam powrócila, sloneczna i z siarczstym mrozem. Pomimo tego niektórzy dzisiaj kapali sie morzu – po poprzednim zazyciu rozkoszy sauny:

wielkie-kapaiace-w-zimie

A co poza zima? No, oczywiscie dalsza czesc Vademecum. W czytaniu Falludi (która na razie dosc mnie znuzyla monotonia swoich – skad inad slusznych – wywodów) oraz Lubiewo, które zdecydowanie lubie. Ilustracje do Vademecum z dzisiejszego spaceru oraz niegdysiejszej wyprawy do Kopenhagi.

 

Losie

 

Szwedzi przekonani sa, ze losie zyja wylacznie na ich terytorium. Próby tlumaczenia, ze w Polsce takze mamy losie skazane sa z góry na niepowodzenie. Los stanowi nieoficjalny symbol, choc nie stal sie jeszcze godlem kraju. Trafil juz jednak na nalepki i inne suweniry dla turystów. Szwedzi twierdza, iz ulubiona pamiatka Niemców ze Szwecji sa sloiki z odchodami losia.

 

Los jest zwierzeciem wielkim i glupim. W porze switu i o zmierzchu rzuca sie zlosliwie na spieszace do albo po pracy samochody, niszczac je skutecznie. Podobno wielu kierowców, którym udalo sie przezyc sama kolizje, ginie potem od wierzgajacych kopyt losia. W czasie prowadzenia samochodu warto wsluchiwac sie w komunikaty radiowe, poniewaz mozna w pore uslyszec ostrzezenie przed losiem biegnacym na autostradzie pod prad. Losia, a czasami nawet pare loszaków, mozna spotkac w lesie na spacerze, zazwyczaj takze rano badz wieczorem. Na ludzi bez samochodu los sie rzadko rzuca rzuca. Tytm niemniej znajomy doniósl mi, iz losza z mlodymi zaatakowal amatora biegów lesnych. Dokopala mu solidnie, a po znokautowaniu wycofala sie w krzaki. Po odczekaniu jakiegos czasu niefortunny sportowiec doszedl do przytomnosci i chcial opuscic miejsce swojej hanby czyli pobicia przez (losia) kobiete. Niestety, losza miala sie na bacznosci. Na pierwszy odglos kroków milosnika joggingu na lonie przyrody przygalopowala powtórnie i znowu poddala go próbie swoich kopyt. Dopiero dluzsze odczekanie polaczone z najsciem posilków pod postacia przypadkowych przechodniów wyzwolilo nieszczesnika spod terroru loszy.

dom-t-a-w-b

 

Gimnastyka szwedzka

 

Pojecie gimnastyki szwedzkiej znane jest w Polsce, ale nie w Szwecji. A przeciez Elias Canetti opisywal jak jego dziadek podziwial wygimnastykowane szwedzkie dziewczeta. Tutaj nikt nawet sie nie domysla, ze drabinki czy laweczki gimnastyczne wymyslili ich rodacy. Ojcem gimnastyki mezczyzn byl Pehr Henrik Ling, a gimanstyki kobiet jego syn, Hjalmar. W pierwszej polskiej placówce wychowania fizycznego na poziomie uniwersyteckim, Katedrze i Studium Wychowania Fizycznego na Uniwersytecie Poznanskim, stosowano w okresie miedzywojennym „cwiczenia gimanstyczne wedlug systemu Linga”. Istniala wtedy scisla wspólpraca zarówno ze Sztokholmem jak i Kopenhaga, a polscy naukowcy publikowali swoje artykuly w takich periodykach jak „Gymanstikbladet” czy „Nordisk kvinnogymanstik”.

 

Wychowanka zalozonego przez Pehra Henrika Linga Centralnego Instytutu Gimanstycznego byla wybitna osobowosc, pedagog i feministka, Martina Bergman Österberg (1849-1915). Po Sztokholmie studiowala gimanstyke takze w Szwajcarii, Niemczech i Francji, zeby na koniec zakotwiczyc sie w Wielkiej Brytanii. W Londynie zostala inspektorem nauczania gimastyki i propagowala w ponad stu podleglych jej szkolach szwedzka gimanstyke Linga. W ten sposób wyedukowala ponad tysiac kobiet, nauczycielek gimanstyki. Pózniej zalozyla wlasny college ksztalcacy nauczycieli wychowania fizycznego, Hampstead physical training college, a nastepnie oddala sie edukowaniu instruktorów WF na potrzeby instytucji ksztacacych dziewczeta, ze szczególnym uwzglednieniem szkól dla niewidzacych i nieslyszacych oraz klubów robotniczych. W swoim testamencie zapisala zalozony wczesniej college panstwu brytyjskiemu, a majatek rozdysponowala miedzy szwedzki ruch walki o glos wyborczy kobiet, stowarzyszenie imienia Fryderyki Bremmer i fundusz stypendialny dla ksztalcacych sie kobiet w Szwecji.

 

Dzisiaj pojeciem zaslugujacym na nazwanie gimnastyka szwedzka jest ruch Friskis och Svettis czyli Zdrowi i Spoceni. Prowadza zajecia o róznym poziomie trudnosci, z uwzglednieniem panujacej mody, na przyklad na rozmaitego rodzaju gimanstyke taneczna czy nordic walking (co tutaj nazywa sie bezpretensjonalnie „chodzeniem z kijkami”). Ostatnie hity to taniec afrykanski oraz zumba. Latem F&S oferuje zajecia na zielonej trawce i swiezym powietrzu – czesto prowadza je bedacy akurat na wakacjach instruktorzy z innej czesci kraju.

dom-t-a-latarnie

 

Aktywnosc fizyczna i sport

 

Przecietna Szwedka i Szwed sa ludzmi wysportowanymi i oddajacymi sie cwiczeniom fizycznym kilka razy w tygodniu. Duze znaczenie mial i ma wspomniany wyzej ruch Friskis och Svettis, który od lat oferuje koedukacyjna i bezpretensjonalna gimnastyke w rytmie muzyki. Oprócz F&S istnieja tez rozmaite towarzystwa gimanstyczne oraz profesjonalne silownie czy inne kluby fitness. Kazdemu do koloru, do wyboru i w zaleznosci od zawartosci portfela.

 

Dzieci szwedzkie albo sa szalenie aktywne fizycznie, albo naleza do grona kanapowców i komputerowców. Te aktywne graja w cos kazdego poludnia. W zaleznosci od miejsca zamieszkania tych mozliwosci jest niby sporo, ale trudno znalezc cos dla dziecka srednio zainteresowanago, poniewaz ostre wspólzawodnictwo zaczyna sie we wczesnym stadium.

 

Najpopularniejsza jest pilka nozna, teraz juz zarówno dla dziewczynek i chlopców – a na dalszym etapie zarówna damska jak i meska. Do szwedzkiej reprezentacji kobiet powrócila wlasnie brazylijska Marta Vieira da Silva, pieciokrotnie wybrana jako najlepsza zawodniczka damskiego futbolu. Pilka nozna przyszla do Szwecji pod koniec XIX wieku i na w pierwszej polowie XX wieku byl to praktycznie jedyny sport dostepny dla mlodziezy na wsi. Wedlug informacji zalozonego w 1904 roku Szwedzkiego Zwiazku Pilki Noznej (SvFF) co trzecia impreza sportowa rozgrywana w Szwecji to mecz pilki noznej.

 

Wsród mlodziezy popularne sa tez bandy, hokej na lodzie, plywanie, pilka reczna, a ostatnio takze lekka atletyka. Wszystko zalezy od sukcesów lokalnych klubów i aktywnosci trenerów. Wiekszosc klubów mlodziezowych dziala wylacznie dzieki pomocy zaangazowanych rodziców. Dzieci musza pomagac gromadzic srodki na klub, co w praktyce oznacza pukanie od drzwi do drzwi i sprzedaz szamponu, czasopism okolicznosciwych czy kuponów totolotka. Trenerzy druzyn dzieciecych pracuja spolecznie, a w nagrode dostaja jeszcze góre strojów sportowych do wyprania w domowej pralce. Rodzice czy inni dzialacze pukaja z kolei do drzwi lokalnych przedsiebiorców i zbieraja datki na klub. Przed meczami parza hektolitry kawy i przygotowuja jedzenie, które bedzie sprzedawane na meczach – wszystko po to, zeby zasilic kase klubowa.

 

Zima popularne sa narty zjazdowe i biegowe oraz jazda na lyzwach. Na lyzwach jezdzi sie po zamarznietych jeziorach. Wtedy nie na lyzwach figurowych czy w panczenach, tylko na specjalnie skonstruwanych dlugich lyzwach z lekkich metali, przypinanych wiazaniem do buta (långfärdsskridskor). Tego rodzaju wyprawy sa podobno niezapomniane, lecz nie powinno ich sie podejmowac samotnie. Do wyposazenia nalezy takze lina, rodzaj pazurów do wydobywania sie z przerebli (isdubbar), gwizdek oraz szpikulec (ispik) do badania grubosci lodu. Na nartach zjazdowych jezdzi sie w Szwecji okolicach Sälen i Åre albo do Norwegii do Trysil. Wiekszosc jednak wybiera tygodniowa wycieczke w Alpy. Narty biegowe popularne sa tam, gdzie w zimie mozna liczyc na nietopniejacy od razu snieg. Kulminacja sezonu jest masowy Bieg Wazów – oddzielnie biegna kobiety na30 kilometrów w ostatnia sobote lutego, a oddzielnie mezczyzni na 90 kilometrów w pierwsza niedziele marca. Startuja zarówno mistrzowie narciarscy, osobistosci z dworów królewskich jak urzednicy zza biurka, których celem jest dobiec do mety.

 

Innym sportem, który zawrócil Szwedom w glowie jest golf. Dawniej poczytywany za sport dla majetnych wybranców losu rozpowszechnil sie wsród wszystkich. Wrecz odwrotnie – najczesciej gra w golfa chwala sie osoby, których by absolutnie nie mozna bylo podejrzeac o jakakolwoiek aktywnosc fizyczna i jakikolwiek styl. Pól golfowych wybudowano cale mnóstwo, a czlonkowstwo w klubie w przeliczeniu na ilosc rundek wypada niemal tanio. Oczywiscie sa takie kluby, gdzie czlonkowstwo jest elitarne i drogie. Ale istnieja takze pola typu pay and play, gdzie mozna uniknac wszytskich rodzajów snobizmu i po prostu wpasc na rundke w razie pieknej pogody.

 

Kiedy wszyscy mogli juz grac w golfa w Szwecji zaczela sie moda na podróze golfowe zagranie i moda trwa nadal. Najslynniejszym szwedzkim golfista wszytskich czasów stal sie Stig-Helmer, grany przez Lasse Åberga bohater filmu w roku 1991 „Golfista mimo woli”. A z postaci IRL Annika Sörenstam.

 

Typowym sportem, który przyciagal dziewczynki byla jazda konna. Szwecja nadal odnosci sukcesy w tym sporcie, choc kluby konne przezywaja powazne trudnosci finansowe. Za to przy domach na wsi nadal widac pasace sie konie, a po sezonie leynim slady kopyt konskich na plazy (w sezonie jazda konna jest tam zabroniona). Utrzymanie konia jest bardzo kosztowne, ale znalam dziewczyny, które rezygnowaly ze wszystkiego byle tylko nie rozsatc sie ze swoim ulubiencem i nie zrezygnowac z zajmujacego weekendy hobby.

nyhavn-havsfru

 

Elektrownie jadrowe

 

Obecnie dziala w Szwecji dziesiec reaktorów, polozonych na terenie trzech elektrowni: Ringhals, Oskarshamn i Forsmark. Oba reaktory w Barsebäck w Skanii  (vis á vis Kopenhagi) wygaszono kolejno w roku 1999 i 2005. Teraz przyjezdzaja do Barsebäck fachowcy szkolic sie jak zamykac „atomowy sklepik”. Po katastrofie w Fukuszimie losy atomu w Szwecji, podobnie jak na calym swiecie, waza sie –  choc formalnie w roku 2010 Riksdag wyrazil zgode na budowe nowych reaktorów. W tym momencie nadal przypada tu nadal wiecej niz jeden reaktor na milion mieszkanców, co czyni Szwecje krajem o najwiekszym zageszczeniu reaktorów wzgledem liczny ludnosci na swiecie. Reaktory produkuja troche mniej niz 40% calej szwedzkiej energii elektrycznej. Starsze bloki elektrownie jadrowej sa w tym momencie modyfikowane, by wyrównac straty zwiazane z zamknieciem Barsebäck. Poza  tym zostaly dostosowane do zwiekszonych wymogów bezpieczenstwa i to w wielu aspektach – zarówno ze strony wymogów od krajowego urzedu SSM jak i miedzynarodowych (testy na obciazenie zlecone przez UE oraz testy przeprowadzone we wspólpracy i przy obecnosci reprezentatntów z OSART i WANO). Jakkolwiek co jakis czas wlasnie ze wzgledu na przepisy bezpieczenstwa którys z reaktorów jest wylaczany to stanowia pewne i bezpieczne zródlo energii. Wszystkie usterki okazuja sie najczesciej banalnym bledem czy niedbalstwem czlowieka – albo czasami brakiem jasnej komunikacji.

 

Budowa czy modernizacja elektrowni jadrowej to projekt dlugofalowy (budowa nowego reaktora oceniania jest obecnie na siedemnascie lat), który na dodatek ma tendencje do przeciagania sie w czasie. To jest niezwykle zawily projekt logistyczny, do realizacji którego zaangazowani sa specjalisci i producenci na calym swiecie. I jakkolwiek projektowanie czy realizacje inwestycji mozna zlecic przedsiebiorstwom zagranicznym, to na terenie obiektu niezbedni sa dobrze wyksztalceni fachowcy krajowi. Glównie elektrycy, automatycy i mechanicy – majacy doswiadczenie z branzy atomowej, gdzie warunki sa specyficzne. Poza nimi musi istniec grupa badawcza oraz projektowa w kraju. Mam wrazenie, ze skoro Polska zastanawia sie nad budowa elektrowni jadrowej na swoim terytorium to musi przede wszystkim wyksztacic juz teraz odpowiednia ilosc kadry. Nie mówiac o tym, ze sam projekt pochlania wielkie kwoty w fazie wstepnej. Po uruchomieniu staje sie za to maszynka do robienia pieniedzy.

nyhavn-gospoda

 

Operacje plastyczne i inne ”zdrowotne”

 

Dawniej operacje plastyczne przechodzily tylko gwiazdy Hollywoodu, a teraz staly sie dostepne niemal dla kazdego. Jako skutek pewnych programów telewizyjnych wytworzyla sie potrzeba zmian w wygladzie zewnetrznym, a ideal piekna ulegl czemus co nazwalabym barbizacja. Dziewczyny w kazdym wieku staraja sie upodobnic do lalki Mattela (nota bene podobno coraz gorzej spzredajace sie), a przy okazji prowadza blogi z opisem wszechogarniajacego remontu swojej powloki cialesnej. Najgorzej, ze wszystkie wygladaja potem tak samo – nie tylko ze wzgledu na zbyt ciasne ubranie. Wypady po wypelniacze czy botoks zastepuja podobno wypad do fryzjera – tylko ryzyko bywa wieksze, gdyz w Szwecji nie trzeba miec wyksztacenia medycznego w celu wykonywania zastrzyków w skóre twarzy czy w usta. Slowianki nie zdaja sobie sprawy jaki los wygraly na loterii, poniewaz wiekszosc z nich posiada w sposób naturalny wystajace kosci policzkowe, za które Szwedki musza zaplacic grube tysiace. W kazdym razie obok gros Szwedek, które preferuja wyglad „au naturelle” pojawily sie teraz, glównie w duzych miastach, mlode kobiety o mocno poprawionej chirurgia urodzie. Tej widocznej, jak znacznie powiekszony biust i tej dyskretnie ukrytej, w postaci upiekszonych organów plciowych.

 

Inna czesto wykonywana operacja jest operacja zmniejszenia zoladka u osób bardzo otylych. Sczczególnie w pamiec wryla mi sie matka trójki dzieci, skad inad pielegniarka z zawodu, która pojechala na operacje do Polski – i ta operacja sie nie udala. Dodatkowa atrakcja ma byc taniosc zabiegu i potencjalni pacjenci staja sie ofiarami nieuczciwych posredników. W kazdym razie przed zabiegiem bohaterka reportazu na serio oswiadczyla, ze nie ma czasu sie odchudzac i dlatego zdecydowala sie na operacje. Ludzie zdaja sie traktowac swoje cialo nie jak zywy organizm tylko jak maszyne, w której w dowolny sposób mozna wymieniac czesci. Nawet pielegniarka nie wykazala zdolnosci do refleksji, ze kazda ingerencja chirurgiczna moza byc niebezpieczna. Te operacje wskazuja wyraznie na zaburzony stosunek zarówno do jedzenia, jak do wlasnego ciala.

kopenhaga-mural

Reklamy
  1. Napatrzyłam się tu już wczoraj i poczytałam, a jakże. Tylko energii brakło na słów choćby kilka.

    Łosie i u nas, faktycznie, i mnożą się. Jest ich już jakie 16 tys. i równie jak u was, zaczynają niebezpiecznie plątać się po drogach.
    Gimnastyki i sporty też uprawiamy, choć pewnie nie równie gromadnie. Mimo to, nie jesteśmy najgrubsi w Europie.
    Elektrownie, myślisz że i u nas wybudują ? bo na razie idzie jak po grudzie. A system energetyczny już ledwo zipie i cud że działa.
    Operacje ‚zdrowotne’, brrr, samo słowo straszy. Podoba mi się twoje stwierdzenie ‚to zaburzony stosunek do ciała i jedzenia’

  2. ewo, ja obserwuje zaburzony stosunek do wszystkiego: albo czegos j za duzo, albo za malo. kazdy chce miec cos innego, bo mysli, ze to oryginalne – i mozna opublikowac na youtube. a tymczasem zanika tradycja: jak sie gotuje, jak sie wspólnie swietuje czy robi cos w ogóle, jak sie ubierac, zeby nie zmarznac. tyle wysilków jednostkowych, a ich suma wychodzi na zero 😮

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: