szwedzkiereminiscencje

Vedemecum, opus czwarte

In Pamietnik, Szwecja on 20 Październik 2012 at 12:34

Po okresie niekonczacej sie ciemnosci, deszczów i wiatrów nastal cieply i niemal sloneczny weekend. Tydzien znowu uplynal szybko – z drobnymi atrakcjami. Pierwsza z nich to domowy pokaz mody czyli przyjecie w stylu tuppenware. Kolezanka kolezanki zaprosila do siebie kolekcje Suzanne Nilsson z elementami kolekcji piosenkarki Pernilli Wahlgren (patrz http://provrummet.se/). Demonstrujaca ubrania Kikki byla zachecajaco zaokraglona – milo poogladac ubrania, które skonstruowane zostaly dla zywych kobiet. Najblizasza bylam zakupu sukienki z kolekcji Pernilli.

Poza pokazem mody konferencja – zakonczona szczesliwie w hotelu ze spa. O ciekawej historii miejsca mozna poczytac tu: http://www.varbergskurort.se/on_site/history/ Dawne sanatorium dla dzieci z gruzlica zostalo przemienione w nowoczesny osrodek (nie zdazylam zabrac aparatu do kompleksu basenów, w tym z podgrzewana woda morska). W kazdym razie – dzieki historii – miejsce ma charakter i zachowano elementy starego wystroju. Jedzac kolacje w duzej, wysokiej sali mozna bylo sobie wyobrazic posilki z poczatku wieku.

W tym tygodniu odnotowalam jeszcze jedna ciekawostke. Otóz najnowasza szwedzka Elle zamiesicla artykul o podobienstwie lansowanych na jesien deseni do wzorów ceramicznych.  Tymczasem ja zauwazylam podobienstwo grafiki naszego Boleslawca do modnych wzorków juz na wiosne! Male, a cieszy… A teraz pora na nastepny odcinek Vademecum. Co prawda zbliza sie Boze Narodzenie, ale przekornie zapraszam na szwedzka Wielkanoc. Na raz nastepny cos dla smakoszy – bedzie o jedzeniu!

 

Wielkanoc

 

Przegrywa zdecydowanie z Bozym Narodzeniem. Mam wrazenie, ze Wielkanoc to tylko pretekst do wolnego czasu od pracy i szkoly i do wyjazdu na swieze powietrze. Wymiaru religijnego brak, jak okiem siegnac. Kartek z zyczeniami swiatecznymi na ogól sie nie praktykuje – nawet natretne dzialy sprzedazy nie przysylaja zyczeniowych maili. Kto lubi dekoruje dom, glównie na zólto i zielono, choc i to ulega modzie. Dawniej „musowo” zmienialo sie firanki, ale lata dziewiecdziesiate uwolnily okna od barokowych zaslon i natapirowanych firan. Za to obowiazuja kwiaty: ciete i doniczkowe, zazwyczaj zólte. A wiec zonkile, tulipany, begonie, kalanchoe i chryzantemy. Na okna i na stoly. Poza tym – zgodnie z upodobaniami – wiszace jajeczka, gipsowe koguty made in  china, baranki rozmaitej masci, wianuszki na drzwi jako oznaka goscinnosci domu. Ale na prawde szwedzka dekoracja sa galazki brzozy z doczepionymi kolorowymi piórkami – kazdego roku troche inny odcien bywa najmodniejszy.

Nowoczesnym szwedzkim zwyczajem wielkanocnym stalo sie…jedzenie slodyczy. Znajomi i rodzina obdarowuje sie tekturowymi „jajeczkami”, wypelnionymi zelkami, czekoladkami i cukierkami typu toffee. Podobno sklepy wyprzedaja wtedy wszystkie stare zapasy i dla wlasnego zdrowia nalezy swiezo otrzymane slodycze czym predzej oddac w inne rece. Albo poczestowac nimi juz w Wielki Czwartek chodzace po prosbie „czarownice wielkanocne”. To szwedzka wersja czarownic latajacych na Brocken z górach Harzu. Tutejsze wiedzmy leca na swoich miotlach na baltycka wysepke Blåkulla i tam odbywaja swój doroczny sabat. Zas male dziewczynki maluja sobie na nosie piegi, zawiazuja na glowie chusteczki, ubieraja w dlugie, kolorowe spódnice i pukaja do drzwi sasiadów, proszac o wykup w formie slodyczy. W tym roku, niestety, nie zapukala do mnie zadna mlodociana wiedzma. W poprzednich za czarownice przebierali sie arabscy chlopcy i mialam troche watpliwosci czy za moje slodycze odczynia urok jak trzeba.

Na stole wielkanocnym pojawiaja sie tradycyjnie jajka, sledzie i losos. Na obiad najchetniej jagniecina. Nie ma tradycyjnych wypieków wielkanocnych ani skladania sobie zyczen.po posilku kazdy bierze swoje „jajko” ze slodyczami i pojada w milczeniu.

 

Przychodzenie na czas

Zasada jest jedna i nalezy jej rygorystycznie przestrzegac: przychodzenie na czas oznacza w Szwecji przychodzenie przed czasem. Zazwyczaj o pietnascie minut. Czyli jezeli umawiamy sie na piersza, to musimy byc na miejscu najpózniej za kwadrans pierwsza. Pózniejsze przybycie odczytane zostanie jako gruba nieuprzejmosc i lekcewazenie parnera spotkania.

Jezeli juz, Boze bron, wypadnie nam cos po drodze i nie tylko nie przybedziemy kwadrans wczesniej, ale wrecz spóznimy sie, to nalezy usmiechnac sie z wyrazem poczucia winy, rzucic jedno „przepraszam” i jak najszybciej wlaczyc w prace grupy czy sluchanie wykladu. Nigdy nie nalezy prezentowac, nawet prawdziwych, historii powodu spóznienia. W pracy sie pracuje – na historie przyjdzie czas dopiero po trzecim piwie w piatek po pracy.

Na starosc

Szwedzi starzeja sie generalnie pózniej – zarówno fizycznie jak i mentalnie. Duzo sie ruszaja i  w parkach czy na innym lonie przyrody widac tlumu dziarskich staruszek wymachujacych kijkami. Starszych ludzi spotyka sie tez na gimnastyce – nie zadnej specjalnej dla „seniorów”, tylko takiej dla wszystkich. No i jak ktos uprawial sport czy mial hobby to go kontynuuje na emeryturze. Ludzie maja tez poczucie odpowiedzialnosci za wlasny los – ze nie mozna sie rozlozc i czekac na pomoc otoczenia. Bo jedno jest pewne – ta pomoc by  nie nadeszla. Tesc mojej kolezanki mial dobrze po osiemdziesiatce, kiedy musial przejsc powazna operacje. I dopiero wtedy dzieci pomogly mu zlikwidowac gospodarstwo i rozdac zwierzeta – bo wczesniej sam dawal sobie rady ze wszystkim. Kraj rozlegly, ziemi duzo, a  rolników jak na lekarstwo – wiec nie ma tez z reguly takiej sytuacji, ze rodzina ma ochote te ziemie przejac.

Dopóki mozna, kazdy stara sie mieszkac i radzic sobie sam. W razie niedoleznosci mozna ubiegac sie o pomoc tzw. hemtjänst, która wysyla opiekunke na okreslona ilosc godzin pomocy w tygodniu. Jest to pomoc odplatna i asystentka czy tez rzadziej asystent czasami dotrzymuja towarzystwa, ale glównie pomagaja sprzatac. Czasami jezdza na zakupy albo przywoza gotowe posilki. Dawniej byly to uslugi panstwowe, a teraz zostaly sprywatyzowane. Ich jakosc bywa rózna – najtrudniejsza sprawa jest dobranie odpowiedniej osoby. Po pierwsze nie jest to praca prestizowa czy dobrze platna, wiec nie zawsze mozna z asystentka pogadac nawet o pogodzie. Po drugie starsi ludzie sie skarza, ze kazdego dnia przychodzi ktos inny, a oni by chcieli nawiazac cos w rodzaju relacji

Nastepny etap to juz wspólne mieszkanie dla ludzi starszych. O miejsce nie jest latwo i czesto sklada sie podanie wielokrotnie. Pobyt w domu nie nalezy do tanich i pokrywany bywa z emerytury pensjonariusza. Z zalozenia mialy to byc domy szczesliwe – organizuje sie tam wycieczki i wspólne zajecia. Niestety, jak to ostatnio donosily media, sprywatyzowane domy staly sie glównie zródlem zysku prowadzacych je przedsiebiorstw. Ograniczono liczne personelu, obiekty byly zle sprzatane, a przede wszystkim pensjonariusze zostali zostawieni sami sobie. Byli zamykani na klucz, a nieprzewijani dostawali odlezyn. Na dodatek mieli zle przepisane lekarstwa – slynny stal sie przypadek pani cierpiacej na demencje. Dzieki uporowi jej córki zmnieniono lekarstwa i umierajaca oraz apatyczna staruszka odmienila sie w pelna zainteresowania swiatem! Zdarza sie tez, ze malzenstwa sa rozdzielane – jedno z nich dostaje wczesniej miejsce, ale nie ma juz potem mozliwosci dla drugiego. Druga strona dochodzi ile moze, lecz po prostu juz fizycznie nie daje rady.

Przede wszystkim na starosc dopada Szwedów samotnosc – i to niezaleznie od wczesniejszej aktywnosci czy zainteresowania swiatem. Nagle ma sie duzo czasu – i coraz mniej przyjaciól. W latach szescdziesiatych zmieniono norme zycia rodzinnego – zamiast spotkan rodzinnych w szerokim gronie rodzina zaczela sie ograniczac do rodziny nukearnej. Przyczynila sie do tego wystepujaca tu segregacja pod wzgledem wieku. Pisarz Stefan Gurt wydal wlasnie ksiazke o ostatnim roku swojego taty z demencja – juz w domu opieki. Jak dla mnie zaskakujace jest zaskoczenie Stefana, który znalazl w pamietniku ojca zapiski o otoczajacej go, przenikliwej samotnosci. I dopiero teraz snuje refleksje, ze moze trzeba bylo zadzwonic czy zaprosic z wizyta tate, kiedy jeszcze byl czas. Pisarz przerazony byl zapascia ojca po przekroczeniu progu domu opieki: z okraglego, jowialnego jegomoscia zamielil sie w chodzacy szkielet, który odmawial przyjmowania jedzenia i picia. I dopiero wtedu dopadla Stefana refeksja o wlasnej obojetnosci.

Pisze to, zeby lepiej naswietlic mit o szczesliwej starosci w Szwecji. Rzecz jasna, czesc starszej populacji moze cieszyc sie w miare pogodnym okresem w zyciu. Ale wydluzenie zycia w kombinacji ze zmiejszajacym sie dobrobytem i trwalymi zmianami w mentalnosci, gdzie wszyscy podazaja glównie za realizacja egoistycznych celów, stwarza nowe wyzwania.

  1. A zaczęło się tak pięknie, nawet aura dopisywała…
    Luksusowe życie wiedziesz S.D. Te spa, pokazy mody, rozterki – kupić tę czy inną kreację. Ach.

    Życie się, że tak powiem, laicyzuje. Tak więc z atmosfery świąt niewiele pozostaje. A jeszcze niedawno Jan T. Stanisławski udowadniał wyższość Świąt Wielkanocnych nad Świętami Bożego Narodzenia. Jest tak, czy inaczej, żal tych nastrojów.

    Wydaje mi się, że stosunek do starości powoli się zmienia. Coraz więcej publicznie się o tym rozmawia, coraz więcej mocno niemłodych twarzy nawet w TV. Tylko kto w tej Szwecji choćby, nauczył młodych, że ich koniec nosa jest najważniejszy i że będą żyć i żyć wciąż młodzi i zdrowi? Jeśli miałoby się to nie zmienić, strach się bać.

    • ewo, dla mnie luksusem j sluchanie „the fool on the hill” podczas ogladania „magical mystery tour” – co wlasnie czynie😉 szwedzka TV obchodzi 50-lecie powstana beatelsów i chwala jej za to. ten film to zalazek monthy pytona (na realizacje kt nota bene goerge wylozyl pieniadze z wlasnej kieszeni)

      w SE sytuacje pogarsza segregacja wiekowa, o kt tez kiedys bedzie w vademecum. pewnie dlatego wszyscy starsi ludzie manicznie spaceruja – zeby nie zostac wyslanym do zbiorowego punktu opuszczania ziemskiego padolu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: