szwedzkiereminiscencje

Vademecum, czesc trzecia

In koty, Szwecja on 12 października 2012 at 21:42

Tydzien jeszcze nie minal, a juz tyle sie nadzialo! Zaczelo sie przyjemnie – degustacja lodów o smaku serka koziego z miodem oraz sorbetu o smaku cydru jablkowego:

Potem aktywisci Greenpeace wdarli sie do mojego gulagu. Chwytac ich przyleciala policja, co udalo mi sie uchwycic – poniewaz kazano nam natychmiast opuscic miejsce pracy, zeby inni mogli sie zabawic w zbójów i zandarmów:

Natomiast w domu czekala mnie smutna wiadomosc: kocurek piekny nie-mój juz nie zyje. A jeszcze tydzien temu jedlismy razem sniadanie! Zamieszczam ostatnie zdjecie Pana Kotka:

A teraz pora na trzecia czesc Vademecum. Enjoy!

 

Raggare czyli Podrywacze

 

Kiedy tu przyjechalam to zauwazylam dziwny widok na plazy: brzegiem morza posuwal sie w zólwim tempie stary samochód amerykanski typu cabriolet, a z cabrioletu unosila sie ogluszajaca muzyka. O, raggarebil (samochód podrywaczy) – skomentowala moja szwedzka kolezanka. Potem nauczylam sie znajdowac plaze bez wjazdu samochodów, ale nadal nie moglam zrozumiec kto moze dac sie poderwac na taka prymitywna metode? No i okazalo sie, ze nie docenilam jednego z najbardziej szwedzkich ruchów po wojnie! Szwed jest stworzeniem zadziwiajaco technicznym: przychodzi na swiat z nozyczkami dla praworecznych z prawej piastce i dla leworecznych zacisnietymi w lewej. Samochód to nie gablota do pokazania sasiadowi – po pierwsze to koniecznosc poza Sztokholmem, Göteborgiem i Malmö. Po drugie najlepszy przyjaciel, który ochroni w zderzeniu z losiem i przewieze podklady kolejowe czy szafki od lakiernika. Po trzecie to cud techniki i samo sluchanie pracy silnika V8 porusza twarde serce Skandynawa.

 

Druga wojna swiatowa oszczedzila Szwecje, która umiejetnie manewrowala, zonglujac pojeciem „neutralnosc”. Wyslala co prawda ochotników na tzw.wojne zimowa Finlandii ze Zwiazkiem Radzieckim i internowala wlasnych komunistów – poniewaz strach prrzed komunizmem dominowal. Na dodatek w Szwecji dochodzila do glosu stara sympatia dla niemieckiej kultury – a ze przy okazji mozna bylo zarobic, to czemu nie? Zatem z wojny wylonil sie kraj niezniszczony, gdzie dominacja kultury niemieckiej zamieniala sie powoli w fascynacje kultura amerykanska. W roku 1946 Ford uruchomil ponownie produkcje samochodów osobowych, które mialy wielkie powodzenie w Szwecji. W latach piecdziesiatych pojawialy sie nowe modele i innych producentów. Szwedów nie stac bylo na te drogie, ale amerykanski samochód stal sie oznaka fantazji i imponowal dziewczynom. W 1955 pojawia sie pierwszy amerykanski film z muzyka rock-and-rollowa. Pózniej James Dean, a po nim Elvis Presley. Mlodzi szwedzcy chlopcy kopiuja styl ubrania, okulary sloneczne, fryzury. W swoich amerykanskich samochodach sluchaja glosnej muzyki. Samochód pelen chlopaków o image’u buntownika wtacza sie powoli na rynek malego miasteczka, gdzie pod kioskiem z kielbaskami stoja miejscowe dziewczyny. Te szczesliwe, wybrane, beda sie tloczyly z podrywaczami na siedzeniach amerykanskich limuzyn.

 

Ruch raggare przetrwal do dzis i ma sie coraz lepiej. Dawni chlopcy pozakladali firmy, zarobili spore pieniadze i sprowadzaja stylowe amerykanskie samochody jak nigdy przedtem, okolo piec tysiecy sztuk rocznie. Sa tacy, którzy potrafia tchnac zycie we wraki, które latami staly i rdzewialy w amerykanskich punktach zlomu. Podstarzali juz mozno podrywacze z calego kraju spotykaja sie na zlotach, tzw.Power Meet. Mozna ich poznac po skórzanych badz dzinsowych kamizelkach i podkoszulkach z nadrukiem. Do tego czesto tatuaze, kapelusz lub przynajmniej czapeczka z daszkiem. Obowiazujace ciemne okulary. Kobiety z mocnym kolorem wlosów, w sukienkach czy wirujacych spódnicach á la lata piecdziesiate – albo mozno wydekoltowane. Wszyscy trzymaja w reku obowiazkowa puszke piwa. Samochody w landrynkowych kolorach i ze lsniacymi elementami chromowanymi. Policja juz ich nie sciga, tylko obserwuje z boku i pilnuje porzadku. Ale w spoleczenstwie raggare nie maja najlepszej opinii. Straszy sie nimi male dzieci, ze sa „ostrzy” i nie daja sobie w kasze dmuchac – czyli utrzymali pierwotny image. Tymczasem sa zazwyczaj do rany przylóz – natomiast klasa srednia ich nie lubi, bo wywodza sie glównie z klasy robotniczej i przypominaja nowobogackim o ich prowincjonalnych korzeniach.

 

Religia

 

Tylko 17% populacji Szwecji przyznaje sie aktywnego wyznawania wiary. Tym niemniej protestantyzm jest nadal integralna czescia zycia publicznego, mimo oficjalnego rozseparowania kosciola od panstwa w roku 2000 (dla porównania we Francji rozdzial panstwa od kosciola nastapil juz w roku 1905!). Nie tylko dlatego, ze swieta chrzescijanskie sa dniami wolnymi od pracy: Boze Narodzenie, Trzech Króli, Wielkanoc, Zielone Swiatki, Wniebowstapienie, Wszystkich Swietych. Zakonczenie roku szkolnego odbywa sie tradycyjnie w kosciele protestanckim – a do szkoly chodza teraz dzieci róznych wyznan, nie mówiac o przewadze ateistów. Jednak brak zakonczenia roku szkolnego w kosciele wzbudza solidarnie glosne protesty wszystkich rodziców. Szwedzki parlament czyli Riksdag rozpoczyna swoja jesienna sesje takze od uroczystej mszy. Ksiezniczka Wiktoria wychodzila za maz w kosciele i slub ten transmitowany byl przez telewizje panstwowa. W ogóle do dobrego tonu nalezy slub w kosciele – niezaleznie czy pierszy, drugi czy ten trzeci. Uroczyscie tez ochrzczone zostaly wszystkie dzieci moich szwedzkich znajomych. Waznym wydarzeniem w zyciu kazdego nastolatka bywa konfirmacja. Mlodziez udaje sie na specjalny obóz z pastorem, a po akcie konfirmacji czeka na wymarzony prezent – zazwyczaj motorower. Zaraz po terminie konfirmacji trzeba bardzo uwazac na sciezkach dla pieszych, poniewaz pietnastolatki ucza sie jezdzic.

 

Kosciól Szwedzki, ewangelicko-luteranski, jest teraz niezmiernie sympatyczny i wspólczesny – do tego stopnia, ze czesc jego konserwatywnych czlonków przechodzi na katolicyzm. Zachodzace zmiany nie sa na reke wszystkim pastorom, ale generalnie szwedzki protestantyzm sie zmodernizowal, zeby nadazyc za swoimi wyznawcami. Pastorzy moga zawierac zwiazki malzenskie – zarówno mezczyzni jak i kobiety; hetero- i homoseksualni. Kobiety nie tylko pelnia funkcje pastorów (od 1958 roku), ale takze moga zostac biskupami – co poprzedzila ostra walka z frakcja bedaca przeciwko. W rezultacie w Sztokholmie najpierw godnosc biskupa piastowala Carolina Krook, a po niej nastapila Eva Brunne, pozostajaca w zwiazku jednoplciowym. Dygnitarze koscielni publicznie zabieraja glos rzadko – jezeli chodzi o osoby wykluczone czy apatyczne dzieci imigrantów. Za to zbieraja na tace na pomoc grupom, które potrzebuja wsparcia. W kosciolach czesto odbywaja sie koncerty muzyki klasycznej i przy wielu parafiach dzialaja chóry o wysokiem poziomie artystycznym. W wiekszosci budynków kosciolnych znajduja sie toalety, dostepne dla wiernych.

 

Po tym jak Gustaw Waza w ramach reformacji – i  metodami równie zdecydowanymi jak Henryk VIII w Anglii, bo i on potrzebowal kruszców na utrzymanie wladzy – wprowadzil luteranizm, to dlugo jeszcze nie bylo w Szwecji miejsca na inne religie. Pierwszy z tzw.wolnych kosciolów pojawil sie pietyzm, w duchu którego, nota bene, wychowala sie pózniejsza pierwsza szwedzka feministka, Frieda Stéenhof. Nazwa „wolny” wskazuje, ze wyznawcy uwazaja swoja wiare za prywatna sprawe i chca oddzielenia kosciola od panstwa. Z definicji ich dzialalnosc zapowiadala konflikty ze Szwedzkim Kosciolem, który byl czescia panstwa – i konflikty te nasilaly sie. Dopiero w 1951 roku  wydano Prawo Wolnosci Religii, które akceptowalo apostazje bez koniecznosci przylaczenia sie do innego, uznawanego przez panstwo wyznania. Tak teraz liberalna organizacja koscielna byla przez wieki zródlem opresji i twardym ramieniem wladzy, sciagajacym miedzy innymi podatki od ubogich obywateli. Czytajac szwedzka literature odkrywa sie jak znienawidzeni byli bezwzgledni pastorzy – co poswiadczaja zreszta jak jeden maz  zyjacy jeszcze po wsiach starsi ludzie.

 

Wracaja jednak do historii – to w Szwecji wlasnie urodzil sie i dzialal wybitny wynalazca, naukowiec, filozof i mistyk, Emanuel Svedenborg (1688-1772),. Ulubieniec miedzy innym Czeslawa Milosza, Williama Blake’a, Augusta Strindberg,a Charlesa Baudelaire’a, Balzaka, Williama Butlera Yeatsa och Carla Junga. Jego chrzescijanska doktryna religijna i mistyczna zyje na swiecie do dzis w postaci swedenborgianizmu. Natomiast w swoim kraju ojczystystym popadl raczej w zapomnienie – oprócz moze kuriozalnej historii z czaszka, której losami zajmowali sie szwedzcy akademicy. Okazalo sie, ze przy pochówku w Wielkiej Brytanii czaszka Swedenborga zostala ukradziona dwukrotnie: po raz pierwszy czaszka wlasciwa, a po raz drugi za nia juz podmieniona. Oryginal czaszki byl wystawiony na sprzedaz w sklepie z antykami, gdzie zauwazyl go William Rutherford. W Szwecji szczatki Swedenborga pochowane zostaly z falsyfikatem.

 

Wiek XIX wydaje sie byc zlotym wiekiem dla wolnych kosciolów. Kopalnia wiedzy na ten temat sa ksiazki Selmy Lagerlöf, w których az roi sie od róznych kaznodziei, wedrujacych po szwedzkich drogach, bezdrozach i docierajacych do odleglych przysiólków. Swietne jest zwlaszcza oparte na autentycznej historii „Jeruzalem”, gdzie niewielka grupa wiesniaków z malej wioski zdecydowala sie na swego rodzaju exodus i wyruszyla do Ziemii Swietej.

 

Rodzimym ruchem religijnym, powstalym na pólnocy, miedzy Szwecja a Filnlandia jest Laestadianizm. Wpisujac sie w ruch trezwosci XIX wieku pomagal, miedzy innymi, zwalczac alkoholizm i propagowal odnowe duchowa. Inne koscioly, które dotarly tu to metodysci i babtysci. Chcialabym takze wspomniec o Armii Zbawienia, której zalozycielem w Szwecji i pierwszym majorem byla Hanna Ouchterlony. To byla pierwsza kobieta, która wyglaszala kazania – bo luteranie dopuscili kobiety do funkcji pastorów dopiero w roku 1958. W krajobrazie Smolandii zanjduje sie szwedzki „pas biblijny” – istnieja tu wsie, w których nie ma ani jednego sklepu, za to znajduja sie az trzy koscioly rozmaitych wolnych wyznan.

 

W czasach najnowszych pojawily sie tez i inne wyznania, takie jak budzacy pukaniem do drzwi w sobote rano Swiadkowie Jehowy, Slowa Zycia i scjentolodzy. Wraz z naplywem imigrantów z Bliskiego Wschodu, Turcji czy bylej Jugoslawii pojawily sie tez i meczety, choc z lokalizacja nowych bywaja problemy. Stosunek do muzulman zmienia sie w czasie i podszyty jest strachem. W duzych miastach sa tez synagogi.

 

Katolicyzm – rodzimych katolików zostalo w Szwecji niewielu. Za Gustawa Wazy i nawet jeszcze pózniej byli skazywani na smierc. Ale ostaly sie siostry brygidki w Vadstenie i legenda swietej Brygidy. Glówna grupa katolików w Szwecji teraz to imigranci,  w tym Polacy, z polskimi zakonnicami i ksiezmi.

 

Jedna rzecz jest pewna: ze religia chrzescijanska dlugo musiala sie przebijac przez tradycyjna mitologie nordycka i chyba tak do konca Skandynawom nigdy nie przypasowala. Wiekszosc ludzi deklaruje sie jako ateisci, ale w praktyce wyznaja cos w rodzaju panteizmu, poniewaz charakteryzuje ich szczególna rola, która przypisuja przyrodzie, zwlaszcza tej ozywionej. Tak wiec dla Szweda las to nie tylko las i obcemu turyscie zaleca sie zachowanie harcerza czy czlonka Ligi Ochrony Przyrody –w przeciwnym razie bedzie mial do czynienia z obserwatorami ptaków, starszymi paniami z kijkami albo i z uzbrojonym w strzelbe wlascicielem terenu.

Advertisements
  1. – Czy fotografowanie gułagu nie grozi aby śmiercią i/lub kalectwem?
    – A co z kotkiem? why?
    – Czy ludzie bez samochodu też zderzają się z łosiem? A te podkłady do czego wykorzystujecie?
    – Mitodologia raggare, imponująca.
    – Ten obecny kościół szwedzki, to prawdziwy kościół – nawet mimo ‚snobizmów’ wiernych. Ten poprzedni fuj, fuj i coś mi przypomina.
    – Czaszka jako mroczny przedmiot pożądania, oryginalne.
    – Od dawna wiadomo, że nie samym chlebem człowiek żyje. Ale żeby aż 3 kościoły w 1 wsi?
    – Stosunek do przyrody ożywionej i nie- bardzo mi pasuje, obrona jedynie słusznych racji z dwururką – mniej 🙂

  2. ewo! chyba nieba mi zeslaly tak dociekliwa czytelniczke. postaram sie odpowiedziec jak umiem:

    – balam sie, ze mnie ustrzela z tego helikoptera, bo kolowal takze i nade mna – ale nic. pewnie mnie tylko zarejestrowali. bylam sama na drodze. wszytskie auta przemieszczaly sie w odwrotnym kierunku, sceneria jak z filmu!
    – kocureczek mial raka. guz mu sie taki zrobil, ze nie mial juz – biedaczek – czym oddychac. na cale szczescie stalo sie pod moja nieobecnosc. jeszcze na wiosne uratowalam mu zycie i zakladalam, ze czeka nas jeszcze wiele wspólnych lat. to byl mój szczesciodajny kot na szczescie (po szwedzku dwa rózne slowa: lycka och tur – min lyckobringande turkatt)
    – losiom poswiecilam odzdzielny rozdzial – bedzie w swoim czasie
    – o trzech kosciolach w jednej wsi wszystkim nie rozpowiadaj, bo jeszcze tak i wybuduja ,-)
    – zgadzam sie z toba, ze milosc przyrody oraz nowoczesny kosciól prostestancki trzymaja wysoka jakosc
    – natomiast nie mozna dac sie zwiezc powszechnej politycznej poprawnosci czy blondaskowatym fizjonomiom – w szwedzie drzemie krwawy wiking, kt budzi sie zazwyczaj po pewnej ilosci alkoholu. mieszkam w wyjatkowo anarchistycznej czesci królestwa (stad wiem), o czym rozdzial tez nadejdzie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: