szwedzkiereminiscencje

Stulatek daje noge-Jonasson

In Ksiazki, Szwecja on 15 Maj 2011 at 12:56

Jonas Jonasson /Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvann / Stulatek, który wylazl przez okno i przepadl bez wiesci / 2009 / e-book w formie audio

Poczatkowy fragment mozna znalezc tu: http://www.bokus.com/bok/9789186369279/hundraaringen-som-klev-ut-genom-fonstret-och-forsvann/

Z okazji niedzieli proponuje przebój szwedzkiego rynku wydawniczego – nie, nie kryminal! Kryminaly, panie i panowie, zdaja sie mocno passé w Szwecji wlasciwej. Pora teraz na literature sowizdrzalska w postaci Stulatka. Musze powiedziec, ze jeszcze troche a by mi ta pozycja umknela, ale dzieki pochwalom mojej znakomitej kolezanki Elisabeth zabralam ze soba w postaci e-book(a) Stulatka w podróz. Zeby bylo smieszniej polecalam tej samej Elisabeth Arto Paasilinne, na którym Jonasson sie wzorowal i o którym nawet napomyka w tekscie.

Czytajac recenzje na necie widac, ze Stulatka albo sie kocha albo nienawidzi – nietrudno zgadnac do której kategorii sama sie zaliczam. Ludzie sie smieja – ale jak sie spojrzy dalej wlasnego nosa to mozna zadac gogolowskie pytanie: Z czego smiejecie? Sami z siebie sie smiejecie! Z jednej strony fakt, milo jest posluchac wartkiej opowiesci o duzej ilosci malo prawdopodobnych acz smiesznych wydarzen. Z drugiej Jonasson wykorzystuje humor do zawarcia krytyki spolecznej czy historycznej i dla mnie to stanowi o wartosci ksiazki.

Akcja prowadzona równolegle – raz w roku dwa tysiace piatym, kiedy stuletni jubilat daje noge z zakladu ponurej starosci i udaje sie nie tyle w Polske, co w Szwecje; a raz biegnie przez caly wiek dzwudziesty, towarzyszac zyciu rzeczonego Allana Karlssona. Calego pierwszego watku zdradzac nie zamierzam, zeby nie psuc zabawy przyszlym czytelnikom. W kazdym razie moge zdradzic, ze Allan, mimo zaawansowanego wieku, nie byl zadnym poczciwym dziadkiem, a kochajacym zycie (i kieliszek wódeczki) weteranem. Poniewaz osobowosc nie zmienia nam sie z wiekiem, to Allan na starosc ani nie polubil serwowanej w srodku nocy kaszki z mleczkiem, ani pobierania rozkazów od szwedzkiego wydania siostry Ratched. Niezaleznosc w sensie fizycznym i mentalnym charakteryzowala bowiem Allana od wczesnego dziecinstwa. W momencie, kiedy miejscowi notable juz sie gotuja do zrobienia sobie zdjecia w „sedziwym jubilatem” czyli stuletnim pensjonariuszem zakladu, sam jubilat postanawia odzyskac kontrole nad wlasnym zyciem i opuszcza po angielsku planowane przyjecie, ulatniajac sie przez okno. Przez przypadek wchodzi w posiadanie walizki, która zamiast pozadanego przyodziewku zawiera kwote piecdziesieciu milionów koron. Od tej pory musi uciekac, gdyz jak wiadomo nie ma darmowych obiadów, a co dopiero ich wielokrotnosci. Uchodzac zawiera liczne acz niespodziewane sojusze i przyjaznie. Mimo statystycznie slabych szans udaje mu sie ( wraz z doborowym towarystwem) znalezc miejsce schronienia – nie tyle nawet przed zorganizowana przestepczoscia czy szwedzkim wymiarem sprawiedliwosci, co przed szwedzka opieka w domu staruszków. Ba, postanawia sie nawet ozenic i odkrywa, ze wcale nie jest impotentem (i ofiara szwedzkich eksperymentów sterylizacyjnych).

Musze porozmawiac z Elisabeth na temat watku pobocznego – czy ona tez dostrzega krytyke spoleczna plynaca spod pióra Jonassona? Krytyke, która pokazuje druga, bardziej sympatyczna strone Szwecji – krainy ludzi obdarzonych zdrowym rozsadkiem i nie do konca dowierzajacych biurokratom. Nie tej, ktora widac w mediach, lecz tej, która slychac w towarzyskich rozmowach. Jonasson mówi wyraznie, ze sprawiedliwosc i prawo to zazwyczaj dwie rózne rzeczy. Osmiesza ksenofobie i obnaza braki w opiece nad starszymi ludzmi. Opisuje przekrety przy preparowaniu zywnosci ( w tym sprzedawanych jako szwedzkie kurczaków z Polski). Ukazuje brak akceptacji dla innosci i prawo do wlasnego, pelnowartosciowego zycia ludzi nieprzystajacych do wzorca. W polityce demaskuje niemoralnosc i zlosliwie ukazuje mechanizmy wladzy. Wysmiewa sie ze swiatowych polityków, obrazujac ich raczej jako ulomne jednostki. Nie uznaje podzialu swiata na bogatych i biednych, na moznych i zniewolonych. W pewnym sensie nawoluje do rebelii (ucieczki przez okno, by odzyskac swoja godnosc). Jak kazdy autor sowzdrzalski Jonasson jest outsiderem w Szwecji – jego notka biograficzna podaje, ze osiedlil sie w Szwajcarii. Podobno pracuje tam nad nastepna ksiazka – tym razem juz jej nie przegapie.

Niezaleznie od tego czy ktos ma ochote posmiac sie czy tez zadumac nad tym dokad nasz swiat zmierza polecam Stulatka czytelnikom w kazdym wieku!


  1. Niestety, wydaje mi się, że możesz spoilerować do woli, bo szczerze wątpię, czy książka kiedykolwiek ukaże się w Polsce.😦 U nas Skandynawia obecnie kojarzona jest głównie z kryminałami.
    Książka zapowiada się świetnie, a autorowi należałoby powinszować stu lat życia, żeby napisał jeszcze wiele takich ciepłych, a jednocześnie mądrych powieści.
    Jeśli książka kiedykolwiek zostanie przełożona na język polski, przeczytam z przyjemnością.

  2. nie porzucaj nadzieje (jakos to tak pisal mistrz z czarnolasu?) – jak zadzwonilam do wydawnictwa otwartego pare lat temu z propozycja przetlumaczenia camilli läckberg to mi powiedzieli, ze kryminalów w PL nikt nie czyta. moze wiec nadejdzie pora na prezentacje weselszych odmian lietarury skandynawskiej? z przyjemnoscia bym przetlumaczyla, ale nie mam juz sily szukac chetnego wydawnictwa

  3. Będę trzymać kciuki i liczyć na to, że któryś wydawca pójdzie po rozum do głowy.🙂 Mam nadzieję, że nie potrwa to 100 lat.🙂
    W Skandynawii gustuje m.in. Czarna Owca (dawny Santorski), Kojro, Słowo/Obraz Terytoria , Czarne. Spory wybór. Może jednak się skusisz?

    • ale kusicielka z ciebie!🙂

      jak wiesz czekam nadal na kontakt z prezesem zyskiem, zaparkowana na kupce „wariaci i inni”. kontakty z polskimi wydawnictwami NIE daja zadnej nadziei, wiec niech sobie publikuja w kólka pania grochole i podobne kity. z drugiej strony polski czytelnik zasluguje na lepsza literature!

  4. Trochę już to czekanie trwa. Jeśli zdecydujesz się na tego stulatka, może warto by się skontaktować telefonicznie zanim wyślesz coś do nich mailem? Żeby sobie oszczędzić stresu i zmarnowanego czasu.

    • internet nie przelal calego mojego sarkazmu😉

      na razie jestem w fazie (niezamierzony rym), w kt nie wierze w przedarcie sie redakcje do kogos, kto by wysluchal zyczliwym uchem. a pan zysk, mam nadzieje, zbankrutuje niebawem – wolalabym, zeby napisali od razu, ze ich obcy tlumacze nie interesuja i tyle

  5. Bankrutujący Zysk to ciekawy oksymoron.🙂

  6. Damo z Szynszyla, wczoraj odwiedzilam sobie lokalna ksiegarnie i pomyslalam o Tobe (o Twojej recencji) widzac na stoliku ladny stosik ksiazek o ‚Twoim Stulatku’. Sasiedzi Twoi ksiazke przetlumaczyli i wydali w tym roku. Pierwszy kontakt (wzrokowo-przekartkowany) z nia mam wiec zaliczony, rozwazam wiec powaznie jej przeczytanie po uprzednim nabyciu😉 aby poznac autora, sowzdrzalskiego Jonasson, tylko jako outsiderer Szwecji…
    Pozdrowienia

    • emigrancie rodzaju zenskiego😉 – a jakiz to ktaj, jakiz byl tak laskawy dla alana karlssona & co?

      nie wiem na ile jestes podatna na uroki humoru plebejskiego – mnie, bedacej produktem kultury akademickiej, ludowosc w SE urzekla. nie wiem na ile jego popularnosc j zwiazana kulturowo z SE – b jestem ciekawa twoich odczuc i wrazen, o ile sie zdecydujesz na lekture!

      co do szynszyli to dopiero niedawno, ze zgroza, wyczytalam, ze to po polsku podobno to j TA szynszyla. dla mnie zawsze byl to ten szynszyl – mam w klatce juz tzreciego szynszylego chlopca. wiec, jeseli laska, wolalabym zostac „dama z szynszylem”. gdzies na moim fotosajcie znajdziesz nawet autoprterety z szysznylem… w kazdym razie tytul „damy z” b mnie ucieszyl🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: